Alcohol op lange termijn: wat er stil gebeurt

Misschien voel je je nog redelijk goed en vraag je je juist daarom af hoeveel kwaad alcohol werkelijk kan. Dat is een begrijpelijke vraag. Bij schade door alcohol lopen wat je voelt en wat er in je lichaam gebeurt niet altijd gelijk op.

In dit artikel

• Wat betekent "op lange termijn" bij alcohol?
• Waarom merk je er zo weinig van?
• Wat gebeurt er met je lever?
• Wat doet alcohol met je hersenen?
• Welke organen krijgen het nog meer te verduren?
• Wat is nog omkeerbaar?
• Wat kun je laten nakijken?
• Wanneer heb je een arts nodig?
• Veelgestelde vragen

Wat betekent "op lange termijn" bij alcohol?

Er bestaat geen vast aantal jaren waarna schade ineens begint. Het risico groeit met de hoeveelheid, de regelmaat en de duur van het drinken. Ook leeftijd, gezondheid, erfelijke aanleg, voeding en ander middelen- of medicijngebruik spelen mee.

Met “lange termijn” bedoelen we daarom vooral de opeenstapeling over maanden en jaren. Sommige veranderingen worden pas laat merkbaar, terwijl het proces al eerder is begonnen.

Dat maakt het lastig om op je gevoel af te gaan. Wat alcohol op korte termijn doet, merk je soms de volgende ochtend. Langetermijnschade kan veel stiller ontstaan. Waar de grens tussen veel drinken en afhankelijkheid ligt, staat in wanneer ben je alcoholist.

Waarom merk je er zo weinig van?

Veel aandoeningen geven in een vroeg stadium weinig of geen specifieke klachten. Leververvetting wordt bijvoorbeeld vaak toevallig ontdekt bij bloedonderzoek of een echo.

Daarnaast gaat verandering meestal geleidelijk. Minder energie, slechter slapen of moeite met concentreren kan daardoor gemakkelijk worden toegeschreven aan werkdruk, leeftijd of een onrustige periode.

Alcohol kan klachten op het moment zelf ook tijdelijk dempen. Je voelt je 's avonds rustiger, terwijl slaap en onrust de volgende dag juist slechter kunnen zijn. Daardoor is de samenhang niet altijd meteen zichtbaar. Wat alcohol werkelijk met je nachtrust doet staat in alcohol en slapen.

Wat gebeurt er met je lever?

Alcoholgerelateerde leverziekte wordt vaak beschreven in drie stadia. Niet iedereen doorloopt die stadia op dezelfde manier, maar het onderscheid laat wel zien waarom vroeg stoppen verschil kan maken.

Bij leververvetting kan het opgestapelde vet volgens STAP vaak afnemen wanneer iemand geen alcohol meer drinkt. Hoe snel dat gaat en of er daarnaast ontsteking of littekenweefsel is, kan alleen medisch worden beoordeeld.

Juist een vroeg stadium kan weinig klachten geven. Wachten tot je iets voelt is daarom geen betrouwbare manier om te weten hoe het met je lever gaat. Heb je langdurig veel gedronken of maak je je zorgen, bespreek dat dan met je huisarts.

Online traject · elf lessen

Van verslaving naar vrij leven

In dit online traject onderzoek je wat alcohol je lijkt te geven en wat het hele patroon je kost. Zo werk je toe van ‘ik mag niet meer’ naar ‘ik wil niet meer’, in je eigen tempo.

€197 Bekijk het traject →

Wat doet alcohol met je hersenen?

Langdurig veel drinken kan de grijze en witte stof en de verbindingen tussen hersencellen aantasten. Daardoor kunnen geheugen, concentratie, reactievermogen en het vermogen om vooruit te plannen verminderen.

Een deel van deze veranderingen kan verbeteren wanneer iemand stopt, maar herstel verschilt per persoon en kan onvolledig zijn. Bij ernstige schade kunnen klachten blijvend worden.

Langdurig zwaar gebruik verhoogt ook het risico op alcoholgerelateerde hersenschade, waaronder het syndroom van Korsakov. Daarbij ontstaan ernstige problemen met het geheugen die niet volledig herstellen.

Dat je nog werkt, sport of je afspraken nakomt, sluit beginnende schade niet uit. Tegelijk betekent een vergeetachtige periode niet automatisch dat alcohol blijvende hersenschade heeft veroorzaakt. Een arts kan helpen om klachten in hun geheel te beoordelen.

Welke organen krijgen het nog meer te verduren?

Alcoholinfo vat het kort samen: op de lange termijn kan alcohol bijna al je organen beschadigen. Via het bloed bereikt alcohol onder meer de lever, nieren, alvleesklier, longen, hart en bloedvaten, darmen, maag en hersenen.

In de maag kan het slijmvlies ontsteken, met een opgeblazen gevoel, oprispingen en maagpijn. Ook huidklachten kunnen voorkomen of verergeren. Aan het uiterlijk kun je echter niet betrouwbaar zien of er inwendige schade is.

Alcohol beïnvloedt ook het zenuwstelsel en de hormoonhuishouding. Daardoor kan het op de avond zelf ontspannend voelen, terwijl onrust en spanning de volgende dag juist toenemen.

En er is de kans op kanker. Alcohol vergroot de kans op slokdarmkanker, mondkanker, keelkanker, strottenhoofdkanker, leverkanker, darmkanker en, bij vrouwen, borstkanker.

Wat is nog omkeerbaar?

Dat verschilt per soort schade en per persoon. Leververvetting, slaap, bloeddruk en een deel van de problemen met geheugen en concentratie kunnen verbeteren wanneer iemand stopt.

Bij neurologische schade kan herstel gedeeltelijk zijn. Levercirrose is blijvend, al kan stoppen verdere beschadiging afremmen. Ook het syndroom van Korsakov herstelt niet volledig.

Op basis van klachten alleen kun je niet bepalen waar jij staat. Dat hangt onder meer af van hoeveel en hoelang je hebt gedronken, je algemene gezondheid en wat onderzoek laat zien.

Stoppen maakt dus niet altijd alles ongedaan, maar kan wel verdere schade beperken en herstel mogelijk maken waar dat nog kan. Wat er kan veranderen wanneer het drinken stopt, staat in de voordelen van stoppen met alcohol.

Wat kun je laten nakijken?

Je huisarts kan beoordelen of bloedonderzoek naar de lever zinvol is. Levertesten kunnen aanwijzingen geven, maar normale waarden sluiten leverziekte niet altijd uit. Afhankelijk van je klachten en uitslagen kan volgens Thuisarts herhaling, aanvullend bloedonderzoek, een echo of een verwijzing nodig zijn.

Thuisarts beschrijft dat de huisarts na een periode zonder alcohol opnieuw kan controleren of de levertesten verbeteren. Bespreek eerst hoe je veilig stopt als je dagelijks of veel drinkt; plotseling stoppen kan dan gevaarlijk zijn.

Je hoeft niet eerst zeker te weten dat je een probleem hebt om je lichaam te laten controleren. Wel is het belangrijk om eerlijk te vertellen hoeveel je drinkt. Alleen dan kan de huisarts de uitslagen en eventuele risico's goed beoordelen.

Wat helpt om mee te nemen naar dat gesprek: hoeveel je gemiddeld per week drinkt, hoe lang dat ongeveer al zo gaat, wat er gebeurde toen je eerder een tijd stopte, en welke andere middelen en medicijnen je gebruikt. Merk je dat het minderen op zichzelf al lastig blijkt, dan gaat stoppen met drinken over waarom dat bij zoveel mensen zo uitpakt.

Wanneer heb je een arts nodig?

Drink je dagelijks of veel, heb je eerder zware klachten gehad bij het stoppen, of gebruik je ook slaap- of kalmeringsmiddelen, GHB of andere middelen? Overleg dan met je huisarts voordat je stopt of sterk mindert. Bij langdurig of zwaar gebruik van alcohol kan plotseling stoppen een ernstig onthoudingssyndroom veroorzaken. Langdurig gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen vraagt vaak om geleidelijke afbouw in overleg met een arts. Ontwenning van GHB kan ernstig en soms levensbedreigend zijn. Ontgifting van opioïden hoort doorgaans begeleid te worden.

Bel 112 bij bewusteloosheid of een afwijkende ademhaling, bij een toeval of insult, bij verwardheid of hallucinaties, bij hoge koorts, of bij een snelle of onregelmatige hartslag. Laat iemand die niet aanspreekbaar is nooit alleen zijn roes uitslapen.

Ga ook naar je huisarts bij aanhoudende buikpijn, geel worden van huid of ogen, bloed bij het overgeven of zwarte ontlasting. Betrouwbare uitleg staat bij Alcoholinfo, bij Thuisarts en bij Jellinek. Dit traject vervangt geen medische afbouw, acute psychiatrische zorg, crisisinterventie of traumabehandeling.

Veelgestelde vragen

Wat doet alcohol op lange termijn met je lichaam?

Langdurig alcohol drinken kan bijna alle organen beschadigen, waaronder lever, alvleesklier, maag, darmen, hersenen, hart en bloedvaten. Het verhoogt ook het risico op verschillende soorten kanker. Een deel van die schade kan ontstaan voordat je duidelijke klachten merkt.

Vanaf hoeveel jaar drinken ontstaat er schade?

Er is geen vast aantal jaren. Het risico hangt af van hoeveel en hoe vaak je drinkt, hoelang dat al zo is en van persoonlijke factoren zoals gezondheid en erfelijke aanleg. Schade kan ontstaan voordat je daar klachten van merkt.

Herstelt je lever als je stopt met drinken?

Dat hangt af van het stadium. Leververvetting verdwijnt bij de meeste mensen na enkele maanden zonder alcohol, zonder blijvende schade aan de levercellen. Bij een ontsteking ligt het anders, en levercirrose is niet meer te genezen, al kan het proces worden geremd. Je huisarts kan zeggen waar jij staat.

Merk je het als je lever beschadigd raakt?

In een vroeg stadium vaak niet. Leververvetting geeft meestal weinig of geen duidelijke klachten. Bloedonderzoek kan aanwijzingen geven, maar soms is aanvullend onderzoek nodig. Bespreek langdurig of zwaar drinken daarom met je huisarts, ook als je je nog goed voelt.

Is hersenschade door alcohol blijvend?

Gedeeltelijk. Volgens het Trimbos-instituut is neurologische schade door alcohol bij volwassenen gedeeltelijk omkeerbaar, maar houdt een deel van de drinkers blijvende schade. Bij het syndroom van Korsakov blijven vaak ernstige geheugenproblemen bestaan, al kan met behandeling en ondersteuning enige verbetering optreden.

Hoe weet je of alcohol al schade heeft veroorzaakt?

Klachten alleen geven geen volledig beeld. Je huisarts kan beoordelen welk onderzoek nodig is, bijvoorbeeld bloedonderzoek en soms een echo of verwijzing. Normale bloedwaarden sluiten leverziekte niet altijd uit, dus bespreek ook je drinkpatroon eerlijk.