Verslaafd aan pijnstillers: hoe merk je het, en wat doe je ermee?

Vaak begint het met een begrijpelijke medische reden, zoals een operatie, hernia of ongeluk. De pijnstiller kan nodig zijn en goed werken. Toch kan het gebruik in de loop van de tijd veranderen. Dat gebeurt soms geleidelijk, zonder één duidelijk moment waarop je het merkt.

In dit artikel

• Wanneer is een pijnstiller meer dan een pijnstiller geworden?
• Waarom gebeurt dit ook bij mensen die zich precies aan het voorschrift houden?
• Waaraan merk je dat je verslaafd bent aan pijnstillers?
• Waarom kan de pijn bij langer gebruik juist toenemen?
• Wat zijn afkickverschijnselen bij oxycodon?
• Waarom is dit geen kwestie van doorbijten?
• Wat kun je doen, en wat doe je vooral niet zelf?
• Wanneer moet je naar een arts?
• Veelgestelde vragen

Wanneer is een pijnstiller meer dan een pijnstiller geworden?

Dat is niet met één grens of één hoeveelheid vast te stellen. Een pijnstiller kan lichamelijke afhankelijkheid geven terwijl iemand het middel nog steeds volgens voorschrift gebruikt. Je lichaam is dan gewend geraakt aan de stof en kan ontwenningsklachten geven bij te snel stoppen.

Bij verslaving komt daar meer bij. Denk aan sterke trek, meer gebruiken dan afgesproken, niet kunnen minderen, veel bezig zijn met de voorraad of doorgaan terwijl het gebruik duidelijke problemen veroorzaakt. Ook innemen om spanning te dempen, te slapen of een vervelende avond door te komen kan een signaal zijn, maar stelt op zichzelf geen diagnose.

Het gaat dus niet alleen om hoeveel je slikt of waarvoor. Kijk naar het hele patroon: heb je nog controle, kun je open zijn over je gebruik en wat gebeurt er wanneer je wilt minderen?

Waarom gebeurt dit ook bij mensen die zich precies aan het voorschrift houden?

Omdat het lichaam zich bij langer gebruik aan een opioïde kan aanpassen. Er kan gewenning ontstaan, waardoor een dosis minder effect heeft, en lichamelijke afhankelijkheid, waardoor te snel stoppen klachten geeft. Dat zijn bekende effecten van het middel en geen bewijs dat iemand verslaafd is.

Verslaving kan zich wel ontwikkelen, ook bij een medische start en een voorschrift. Het risico neemt onder meer toe bij langer gebruik en hogere doseringen. Daarom is het belangrijk om regelmatig met de huisarts te beoordelen of de pijnstiller nog helpt, welke bijwerkingen er zijn en of het gebruik nog past bij het behandelplan.

Schaamte kan zo'n gesprek uitstellen. Toch heeft een arts juist de werkelijke dosis en het werkelijke gebruik nodig om veilig te kunnen helpen.

Waaraan merk je dat je verslaafd bent aan pijnstillers?

Zelden aan één ding. Meestal aan een reeks kleine verschuivingen die stuk voor stuk een gewone reden hadden.

Geen van deze signalen bewijst op zichzelf dat je verslaafd bent. Kijk naar het geheel: controleverlies, sterke trek, schade en de moeite om het gebruik te veranderen. Een huisarts kan samen met jou onderscheid maken tussen aanhoudende pijn, lichamelijke afhankelijkheid en verslaving.

Online traject · elf lessen

Van verslaving naar vrij leven

Het online traject waarmee je stopt met je verslaving, niet op wilskracht maar doordat je ziet wat het middel je belooft en wat het je kost. Naast de afbouw die je met je arts regelt, niet in plaats daarvan.

€197 Bekijk het traject →

Waarom kan de pijn bij langer gebruik juist toenemen?

Bij langdurig gebruik van opioïden kan soms overgevoeligheid voor pijn ontstaan. Artsen noemen dit opioïdgeïnduceerde hyperalgesie. Het is één mogelijke verklaring voor toenemende of meer verspreide pijn, maar zeker niet de enige.

Ook de oorspronkelijke aandoening, gewenning, ontwenningsklachten tussen doseringen of een andere medische oorzaak kunnen een rol spelen. Daarom kun je uit meer pijn niet zelf concluderen wat er aan de hand is. Zelf de dosis verhogen kan risico's vergroten en maakt de beoordeling moeilijker.

Bespreek veranderende pijn met je huisarts. De pijn is echt, ongeacht de oorzaak. Samen kun je beoordelen of het middel nog voldoende helpt en welke aanpassing veilig is.

Wat zijn afkickverschijnselen bij oxycodon?

Wanneer je lichaam aan oxycodon gewend is geraakt, kan verlagen of stoppen klachten geven. Mogelijke afkickverschijnselen zijn onrust, zweten, rillen, spierpijn, buikpijn, diarree, misselijkheid, slecht slapen en sterke trek.

Opioïdontwenning is meestal niet levensbedreigend, maar kan wel zwaar zijn. Bovendien kunnen uitdroging, andere aandoeningen, zwangerschap of gecombineerd middelen- en medicijngebruik extra risico geven. Na langer gebruik helpt een afbouwschema van de arts om klachten te beperken en bij te sturen wanneer dat nodig is.

Ontwenningsklachten en de oorspronkelijke pijn kunnen door elkaar lopen. Dat is nog een reden om niet zelf te gaan schuiven met de dosis. Meer over wat het lichaam doet bij stoppen staat in wat afkickverschijnselen zijn en wanneer ze medisch zijn.

Waarom is dit geen kwestie van doorbijten?

Omdat er meerdere dingen tegelijk kunnen spelen: echte pijn, lichamelijke afhankelijkheid, angst voor meer pijn en soms verslaving. Alleen streng zijn voor jezelf behandelt geen van die oorzaken.

Naast een medisch afbouwplan kan het helpen om te onderzoeken wat je op ieder innamemoment verwacht. Gaat het alleen om pijnstilling, of ook om rust, slaap of even niet voelen? Het antwoord bepaalt welke steun naast het afbouwen nodig kan zijn.

Wilskracht kan helpen om een besluit uit te voeren, maar is niet de enige basis voor herstel. Waarom alleen jezelf tegenhouden vaak niet genoeg is, staat in waarom wilskracht meestal niet genoeg is.

Je hebt hier niet voor gekozen. Dat maakt het niet minder waar, en het haalt wel de schuldvraag eruit.

Wat kun je doen, en wat doe je vooral niet zelf?

Verander na langdurig gebruik niet op eigen houtje de dosis. Volgens Thuisarts kunnen tramadol en andere opioïden na kort gebruik soms ineens worden gestopt, maar is na langer gebruik meestal een stapsgewijs afbouwplan nodig. Je huisarts stemt dat af op het middel, de dosis, de duur en jouw gezondheid.

Vertel bij dat gesprek hoeveel je werkelijk gebruikt, hoe vaak, hoe lang en wat je merkt wanneer een dosis later komt. Meld ook alcohol, slaap- en kalmeringsmiddelen en andere medicatie. Alleen met die informatie kan je arts het risico goed beoordelen.

Kijk daarnaast waarvoor je de pijnstiller inmiddels gebruikt. Niet om jezelf te betrappen, maar om te zien welke steun naast het afbouwen nodig kan zijn. Als het ook over slapen, spanning of somberheid gaat, verdient dat een eigen aanpak.

Wanneer moet je naar een arts?

Bel 112 wanneer iemand niet wakker te krijgen is, blauwe lippen heeft of niet normaal ademt. Start reanimatie als iemand niet normaal ademt. Ademt iemand wel normaal maar is er kans op braken of bloed in de mond, leg diegene dan op de zij en blijf de ademhaling controleren.

Neem contact op met je huisarts wanneer je meer of vaker gebruikt dan afgesproken, eerder zonder komt te zitten, ontwenningsklachten krijgt of wilt minderen. Gebruik je een opioïde langer dan een maand, maak dan samen een afbouwplan.

Na een periode zonder opioïden daalt de tolerantie. De hoeveelheid die je eerder gebruikte kan dan een overdosis veroorzaken. Alcohol, slaap- en kalmeringsmiddelen en andere dempende middelen vergroten samen met opioïden het risico op een gevaarlijk trage ademhaling.

Betrouwbare uitleg staat bij Thuisarts, en voor advies kun je terecht bij Jellinek. Dit traject vervangt geen medische afbouw, acute psychiatrische zorg, crisisinterventie of traumabehandeling; het kan er wel naast bestaan, in overleg met je behandelaar.

Veelgestelde vragen

Kun je verslaafd raken aan voorgeschreven pijnstillers?

Ja. Bij opioïde pijnstillers zoals oxycodon, tramadol of codeïne kan lichamelijke afhankelijkheid ontstaan, ook bij gebruik volgens voorschrift. Dat is niet automatisch verslaving. Bij verslaving spelen daarnaast bijvoorbeeld sterke trek, controleverlies en doorgaan ondanks schade.

Waaraan merk je dat je verslaafd bent aan pijnstillers?

Er is niet één beslissend teken. Let op sterke trek, meer of vaker gebruiken dan afgesproken, niet kunnen minderen, veel bezig zijn met de voorraad, verbergen hoeveel je neemt en doorgaan ondanks lichamelijke, psychische of sociale problemen.

Wat zijn afkickverschijnselen bij oxycodon?

Mogelijke klachten zijn onrust, zweten, rillen, spierpijn, buikpijn, diarree, misselijkheid, slecht slapen en sterke trek. Opioïdontwenning is meestal niet levensbedreigend, maar kan zwaar zijn. Na langer gebruik is afbouwen met een plan van je arts verstandig.

Kun je zelf stoppen met oxycodon of tramadol?

Na kort gebruik kan ineens stoppen soms mogelijk zijn. Gebruik je oxycodon, tramadol of een andere opioïde langer dan een maand, bespreek stoppen dan eerst met je huisarts. Meestal wordt de dosis stapsgewijs afgebouwd.

Kan de pijn erger worden door pijnstillers?

Dat kan. Langdurig opioïdgebruik kan soms overgevoeligheid voor pijn veroorzaken, maar ook de oorspronkelijke aandoening of een andere oorzaak kan de pijn verergeren. Verander de dosis daarom niet zelf en bespreek toenemende of meer verspreide pijn met je huisarts.

Wat zeg ik tegen mijn huisarts?

Vertel hoeveel je werkelijk gebruikt, hoe vaak, hoe lang en wat je merkt als een dosis later komt. Benoem ook andere medicijnen, alcohol en middelen. Daarmee geef je je huisarts de informatie die nodig is om een veilig plan te maken.