Ben ik verslaafd? Waarom tellen, vergelijken en een week stoppen weinig zeggen

Gebruik je veel of langdurig alcohol, regelmatig GHB of slaap- en kalmeringsmiddelen? Ga niet op eigen houtje plotseling stoppen om te testen of je verslaafd bent. Bespreek eerst met je huisarts wat veilig is.

Misschien herken je de twijfel: je vraagt je af of je verslaafd bent, en vindt daarna redenen waarom het wel meevalt. Je gebruikt niet elke dag, anderen gebruiken meer of een recente pauze lukte zonder veel moeite. Die informatie is niet waardeloos. Ze geeft alleen geen volledig antwoord op wat het gebruik voor jou betekent.

In dit artikel

• Ben ik verslaafd? Hoe stellen behandelaars dat vast?
• Waarom zegt tellen hoeveel je gebruikt zo weinig?
• Waarom helpt vergelijken met anderen niet?
• Bewijst een week stoppen dat je niet verslaafd bent?
• Wat zegt het dat je deze vraag stelt?
• Wat kun je doen als je denkt dat je verslaafd bent?
• Wanneer heb je medische hulp nodig?
• Veelgestelde vragen

Ben ik verslaafd? Hoe stellen behandelaars dat vast?

Behandelaars gebruiken onder meer elf kenmerken uit de DSM-5, een handboek voor psychiatrische diagnostiek. Zoals Jellinek uitlegt, gaat het bijvoorbeeld om meer gebruiken dan gepland, pogingen tot minderen die niet lukken, sterk verlangen en doorgaan ondanks problemen. Ook tolerantie en onthoudingsklachten kunnen meetellen.

Bij twee of drie kenmerken spreekt men van een lichte stoornis in het gebruik van middelen, bij vier of vijf van een matige en bij zes of meer van een ernstige. Een behandelaar beoordeelt de kenmerken in samenhang en over een bepaalde periode; het is geen diagnose die je met een paar vinkjes in dit artikel kunt stellen. Voor alcohol lees je meer over de criteria in wanneer ben je alcoholist.

Een zelftest kan helpen om signalen te herkennen en een gesprek voor te bereiden. Tegelijk kan het lastig zijn om je eigen situatie precies in te schatten. Misschien twijfel je of een bepaald weekend meetelt of wat "problemen thuis" in jouw geval betekent. Zulke twijfel is een reden om je vragen te bespreken, niet om eindeloos zelf over de juiste score te blijven nadenken.

Waarom zegt tellen hoeveel je gebruikt zo weinig?

Hoeveel en hoe vaak je gebruikt is belangrijk, onder meer voor je gezondheid. Die informatie vertelt alleen niet op zichzelf hoe afhankelijk je van een middel bent. Iemand kan regelmatig gebruiken en zonder veel moeite iets overslaan. Een ander gebruikt minder vaak, maar is er tussendoor veel mee bezig en merkt dat eigen afspraken telkens verschuiven.

Een getal kan houvast geven, terwijl de vraag waar je mee zit onbeantwoord blijft. Misschien weet je precies hoeveel je gebruikt, maar niet waarom het zo moeilijk is om het bij je voornemen te houden. Dan is het belangrijk om naast de hoeveelheid ook te kijken naar controleverlies, gevolgen en de ruimte die het middel in je gedachten inneemt.

Waarom helpt vergelijken met anderen niet?

Als iemand in je omgeving meer gebruikt dan jij, kan je eigen gebruik relatief klein lijken. Misschien vergelijk je je met een collega die dagelijks drinkt of een vriend die het hele weekend doorgaat. Daarmee vergelijk je twee mensen, maar weet je nog niet wat jouw gebruik met jou doet.

Dat geldt ook voor hoe het er van buiten uitziet. Werken, voor kinderen zorgen en afspraken nakomen sluit een verslavingsprobleem niet uit. Het is zinvol om te kijken wat je nog kunt, én naar wat het kost om dat vol te houden naast je gebruik. Of iemand anders meer gebruikt, maakt jouw gevolgen niet minder relevant.

Bewijst een week stoppen dat je niet verslaafd bent?

Nee, een week stoppen sluit verslaving niet uit. Een pauze kan laten zien dat je een tijd zonder gebruik kunt, maar vertelt nog niet hoe je gebruik over een langere periode verloopt. Ook iemand die geregeld pauzes neemt, kan daarna terugkeren naar gebruik dat meer ruimte inneemt dan hij wil.

Het maakt bovendien verschil hoe zo'n week voor je is. Je kunt nauwelijks met het middel bezig zijn, maar ook veel missen, afwegen en uitkijken naar het moment waarop je weer mag. Binnen het traject noemen we een ronde waarin de belofte terugkomt en de innerlijke onderhandeling doorgaat zonder dat er gebruik volgt de lege ronde. Dat beschrijft een ervaring, geen diagnose. Ook wat er na de pauze gebeurt, hoort bij het beeld.

Een geslaagde pauze mag dus gewoon iets betekenen, zonder dat zij alles bewijst. Zij zegt niet automatisch dat er geen probleem is, maar ook niet dat je diep vanbinnen toch verslaafd moet zijn. Over de moeite die een verbod jezelf kan blijven kosten, lees je meer in waarom wilskracht niet werkt.

Een periode zonder gebruik is informatie over je situatie, geen sluitende test op verslaving.

Wat zegt het dat je deze vraag stelt?

Dat je je afvraagt of je verslaafd bent, betekent niet automatisch dat er een verslaving is. De vraag kan opkomen na een zware ochtend, een afspraak met jezelf die niet lukte of een opmerking van iemand anders. Wat de aanleiding ook is, je kunt serieus nemen waarom je ermee zit.

De vraag alleen zegt niet meer dan een professionele beoordeling of een goed onderbouwde zelftest. Je hoeft haar ook niet weg te redeneren omdat anderen het erger lijken te hebben. Het helpt om te begrijpen welke ervaring erachter zit: waar twijfel je aan en wat gaat er anders dan je zou willen?

Soms is dat vooral zichtbaar ná het gebruik. Je merkt dan hoe je geslapen hebt, hoe je je voelt of wat je hebt laten liggen. Die gevolgen horen bij dezelfde ervaring als het plezier of de rust tijdens de roes. Je hoeft het prettige deel niet te ontkennen om het hele verloop serieus te nemen.

Online traject · elf lessen

Van verslaving naar vrij leven

Een online traject gericht op stoppen met je verslaving, vanuit inzicht in wat het middel je belooft en wat de hele cirkel je kost. Je hoeft jezelf niet eerst een etiket te geven om aan verandering te willen werken.

€197 Bekijk het traject →

Wat kun je doen als je denkt dat je verslaafd bent?

Je kunt met je huisarts praten zonder al zeker te weten of je verslaafd bent. De criteria voor een diagnose hebben een functie, maar bepalen niet of jouw zorgen aandacht verdienen. Daarnaast kun je kijken wat je van het middel verwacht en hoe dat zich verhoudt tot wat je uiteindelijk ervaart.

Misschien geeft gebruik je tijdelijk ontspanning, terwijl daarna meer onrust overblijft. Binnen het traject onderscheiden we de momentmeetlat, waarbij je de roes met het moment ervoor vergelijkt, en de levensmeetlat, waarbij de hele cirkel naast een leven zonder die cirkel staat. Dat ruimere beeld kan iets veranderen aan wat je nog van het middel verwacht. Het is geen bewijs dat één inzicht voldoende is om te stoppen.

In hoe kom je van een verslaving af lees je waarom een oprecht voornemen later toch onder druk kan komen te staan en wat bij stoppen komt kijken. In wat is verslaving gaan we in op de vraag of verslaving een ziekte is en wat die uitleg wel en niet over jou zegt.

Wanneer heb je medische hulp nodig?

Bespreek veilig stoppen met je huisarts als je veel of langdurig gebruikt, meerdere middelen combineert of twijfelt over onthoudingsklachten. Plotseling stoppen met veel alcohol of regelmatig GHB-gebruik kan gevaarlijk zijn. Slaap- en kalmeringsmiddelen moeten vaak geleidelijk met een arts worden afgebouwd. Ook bij opioïden is medische begeleiding belangrijk. Een week stoppen is daarom niet voor iedereen een veilige manier om zichzelf te testen.

Bij aanhoudende somberheid kun je contact opnemen met je huisarts. Denk je aan zelfdoding, dan kun je ook bellen of chatten met 113 Zelfmoordpreventie. Bij direct gevaar bel je 112.

Meer informatie over signalen en hulp vind je bij Jellinek en Thuisarts. Het online traject vervangt geen medische zorg, acute psychiatrische hulp of crisisinterventie. Bespreek bij een lopende behandeling met je behandelaar of het traject daarbij past.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of ik verslaafd ben?

Een behandelaar kijkt naar kenmerken zoals controleverlies, sterk verlangen en doorgaan ondanks problemen, in samenhang met jouw situatie. Hoeveel je gebruikt of hoe vrij je je voelt is op zichzelf geen diagnose. Bespreek je zorgen met je huisarts als je twijfelt.

Ben ik verslaafd als ik een week kan stoppen?

Een week zonder gebruik sluit verslaving niet uit. Ook je gebruik over een langere periode, de moeite die stoppen kost en de gevolgen tellen mee. Bij sommige middelen kan plotseling stoppen gevaarlijk zijn; overleg dan eerst met een arts.

Kun je verslaafd zijn als je gewoon werkt en functioneert?

Ja, dagelijks functioneren sluit een verslavingsprobleem niet uit. Een behandelaar kijkt ook naar controleverlies, verlangen en de lichamelijke, psychische of sociale gevolgen van je gebruik.

Is er een test om te zien of ik verslaafd ben?

Jellinek heeft zelftests die een indruk geven van risico's in je gebruik. Die kunnen helpen om een gesprek voor te bereiden, maar stellen geen diagnose. Je huisarts kan met je bespreken of verdere beoordeling nodig is.

Wat moet ik doen als ik denk dat ik verslaafd ben?

Bespreek je zorgen met je huisarts, zeker bij veel of langdurig gebruik, klachten of twijfel over veilig stoppen. Je kunt daarnaast kijken wat je van het middel verwacht en wat je wilt veranderen. Je hoeft daarvoor niet eerst zeker te zijn van een diagnose.