Methadon afbouwen: hoe doe je dat veilig?

Gebruik je methadon al langere tijd en denk je aan afbouwen? Misschien wil je weten wat daarvoor nodig is, of je kunt twijfelen of dit het juiste moment is. Methadon kan een belangrijk deel van een behandeling zijn. Hier lees je welke vragen je met je arts kunt bespreken en waarom er geen afbouwschema bestaat dat voor iedereen past.

In dit artikel

• Hoe bouw je methadon veilig af?
• Wanneer is het een goed moment om af te bouwen?
• Hoe verloopt het afbouwen?
• Welke klachten kun je verwachten?
• Waarom voelt afbouwen soms zwaarder dan je dacht?
• Mag je ook op methadon blijven?
• Wat verandert er na het afbouwen?
• Wanneer is het gevaarlijk?
• Veelgestelde vragen

Hoe bouw je methadon veilig af?

Bespreek afbouwen met de arts die je methadon voorschrijft. De werking van methadon verschilt sterk tussen mensen en houdt lang aan. Daardoor vragen dosisveranderingen en eventuele ontwenningsklachten om zorgvuldige begeleiding. Verander je dosis niet zelf.

Samen maak je een plan met afspraken over vervolggesprekken en wat je doet als klachten of trek toenemen. Soms moet het tempo worden aangepast of is het beter voorlopig niet verder te verlagen. Dat is onderdeel van een behandeling die op jou wordt afgestemd.

Wanneer is het een goed moment om af te bouwen?

Een geschikt moment hangt niet af van één checklist. Bespreek met je arts hoe het gaat met ander middelengebruik, je gezondheid, je woonomgeving en de steun om je heen. Ook jouw wens om af te bouwen telt mee. Je hoeft geen werk of opleiding te hebben om het gesprek hierover te voeren.

Wat wil je met afbouwen bereiken, en welke zorgen heb je erbij? Als de wens vooral van iemand anders komt, is dat ook belangrijk om te bespreken. Je kunt met je arts onderzoeken of afbouwen nu past zonder al een besluit te hoeven nemen.

Hoe verloopt het afbouwen?

Het tempo verschilt sterk per situatie. De richtlijn noemt voor een kort ambulant ontgiftingstraject bepaalde schema's, maar vermeldt uitdrukkelijk dat afbouwen ná langdurige methadononderhoudsbehandeling doorgaans langer duurt. Gebruik een richtlijnschema daarom niet als persoonlijk tijdpad; maak de afspraken met je behandelaar.

Je dosis, de duur van je behandeling, bijgebruik, andere aandoeningen en je thuissituatie spelen allemaal mee. Soms kan afbouwen thuis met begeleiding, soms is een andere setting passend. In oxycodon afbouwen lees je over een ander opioïd; het afbouwplan daarvan is niet op methadon over te nemen.

Welke klachten kun je verwachten?

Bij minderen kunnen onrust, zweten, spierpijn, buikklachten, slecht slapen en trek optreden. Methadon werkt lang; ontwenningsklachten kunnen daardoor later opkomen en langer duren dan bij korter werkende opioïden. Hoeveel last je krijgt en hoelang het duurt, valt niet voor iedereen te voorspellen.

Ook bij geleidelijk afbouwen kun je klachten krijgen. Meld aan je behandelaar wanneer je slecht slaapt, sterk naar heroïne verlangt of je lichamelijk niet goed voelt. Dan kunnen jullie bespreken of het tempo of de ondersteuning moet veranderen.

Waarom voelt afbouwen soms zwaarder dan je dacht?

Naast lichamelijke gewenning kan ook je dagelijks leven veranderen. Methadon bracht misschien een vast ritme of maakte ander gebruik minder dringend. Het is zinvol vooraf te bespreken wat er voor jou wegvalt en welke steun daarvoor in de plaats komt.

Binnen de methode noemen we wat je van een middel verwacht de belofte. Bij opioïden kan dat voor sommige mensen rust of verdoving zijn; bij anderen speelt iets anders. Vraag jezelf en je behandelaar wat jij verwacht van een lagere dosis en hoe je met eventuele trek omgaat.

Inzicht in dat verlangen kan je helpen, naast medische begeleiding. Kijk wat opioïden op korte termijn leken te geven en welke gevolgen het hele gebruikspatroon had. Het hoeft geen strijd met jezelf te worden, maar je kunt ook niet verwachten dat inzicht de ontwenningsklachten vanzelf wegneemt.

Methadon gaf je lichaam rust. Afbouwen vraagt dat ook je hoofd die rust vindt, zonder middel.

Mag je ook op methadon blijven?

Ja. Methadon als onderhoudsbehandeling is een erkende vorm van zorg. Voor sommige mensen is doorgaan passend, ook voor langere tijd. Je kunt met je arts bespreken wat de voordelen en nadelen in jouw situatie zijn. Meer over opioidbehandeling lees je bij heroïneverslaving.

Je hoeft niet af te bouwen om te bewijzen dat je herstel serieus neemt. Als je twijfelt, kun je het onderwerp wel met je behandelaar bespreken. Samen kunnen jullie kijken of doorgaan, later opnieuw beoordelen of een zorgvuldig afbouwplan nu het beste past.

Online traject · elf lessen

Van verslaving naar vrij leven

Een online traject gericht op stoppen met je verslaving. Je kunt het, als het bij je behandeling past, naast gesprekken met je verslavingsarts volgen. Het geeft geen medisch afbouwschema.

€197 Bekijk het traject →

Wat verandert er na het afbouwen?

Tijdens en na het afbouwen kan je tolerantie voor opioïden afnemen. Een hoeveelheid heroïne of een ander opioïd die vroeger vertrouwd voelde, kan daardoor een overdosis veroorzaken. Bespreek dit risico vooraf met je behandelaar en vraag welke hulp je kunt inschakelen als je opnieuw gebruikt.

Verandert de vaste routine rond je medicatie, dan kan dat wennen zijn. Houd contact met je behandelaar en vertel iemand die je vertrouwt welke steun je in die periode kunt gebruiken. Het verloop verschilt van persoon tot persoon.

Wanneer is het gevaarlijk?

Verander methadon niet zonder overleg met je voorschrijver. Alcohol, slaap- en kalmeringsmiddelen en andere dempende middelen kunnen het risico op een gevaarlijk trage ademhaling vergroten. Na afbouwen kan een oude dosis opioïden levensgevaarlijk zijn. Bel 112 als iemand niet wakker wordt of niet normaal ademt. Vraag je arts naar naloxon en wat omstanders bij een mogelijke overdosis kunnen doen.

Bij langdurig of zwaar gebruik van alcohol kan plotseling stoppen een ernstig onthoudingssyndroom veroorzaken. Langdurig gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen vraagt vaak om geleidelijke afbouw in overleg met een arts. Ontwenning van GHB kan ernstig en soms levensbedreigend zijn. Ontgifting van opioïden hoort doorgaans begeleid te worden. Overleg met je huisarts voordat je iets verandert.

Heb je gedachten om jezelf iets aan te doen, bel dan 113 Zelfmoordpreventie via 0800 0113. Meer informatie vind je bij Jellinek, het Farmacotherapeutisch Kompas en de richtlijn opiaatverslaving.

Veelgestelde vragen

Hoe bouw je methadon veilig af?

Met een persoonlijk plan onder begeleiding van je voorschrijver of verslavingsarts. Verander de dosis niet zelf en neem geen afbouwschema van iemand anders over.

Hoe lang duurt het afbouwen van methadon?

Dat verschilt sterk. De richtlijn beschrijft korte schema's voor ontgifting, maar zegt dat afbouw na langdurige methadononderhoudsbehandeling doorgaans meer tijd vraagt. Bespreek jouw tijdpad met je arts.

Hoe lang duren de ontwenningsverschijnselen van methadon?

Ontwenningsklachten kunnen bij methadon langer duren dan bij korter werkende opioïden. Hoe lang je ze hebt, hangt af van je gebruik en het afbouwplan; je arts kan je daarbij begeleiden.

Moet ik stoppen met methadon?

Nee. Methadononderhoud is een erkende behandeling. Je kunt samen met je arts besluiten om voorlopig door te gaan en later opnieuw te bespreken of afbouwen past.

Is het gevaarlijk om na het afbouwen heroïne te gebruiken?

Ja. Je tolerantie voor opioïden kan afnemen tijdens en na de afbouw. Een eerdere dosis heroïne kan dan een dodelijke overdosis veroorzaken. Bespreek dit risico en naloxon vooraf met je behandelaar.

Kun je afkicken van methadon?

Ja, door af te bouwen in stappen met je verslavingsarts, niet door in één keer te stoppen. Ga niet zelf schuiven met je dosis. Na het afbouwen is je lichaam niet meer gewend aan opioïden, en dan kan een oude hoeveelheid heroïne levensgevaarlijk zijn.