Delirium tremens: waarom stoppen met drinken soms medische hulp vraagt

Als je veel drinkt, kan de gedachte aan ontwenning je onzeker maken. Misschien heb je gehoord over een delier en vraag je je af of stoppen voor jou gevaarlijk is. Dat risico verdient een medische beoordeling. Je hoeft zelf niet uit te zoeken of je het wel aankunt voordat je de huisarts belt.

In dit artikel

• Wat is delirium tremens?
• Wanneer ontstaat een delirium tremens?
• Hoe herken je delirium tremens?
• Wie loopt het meeste risico?
• Hoe gevaarlijk is het, en hoe wordt het behandeld?
• Waarom vraagt stoppen met drinken soms medische hulp?
• Wat als de angst voor een delirium je laat doordrinken?
• Wanneer bel je 112?
• Veelgestelde vragen

Wat is delirium tremens?

Delirium tremens is een delier dat ontstaat door alcoholonthouding. De aandacht en het bewustzijn raken verstoord: iemand kan een gesprek niet goed volgen, raakt gedesoriënteerd of begrijpt niet meer waar die is. Hallucinaties kunnen erbij horen. Het beeld kan in de loop van de dag wisselen.

De naam verwijst naar verwardheid en beven. Toch herken je het niet aan trillen alleen, en hoeft iemand niet alle bekende verschijnselen te hebben. Zowel de verwardheid als de lichamelijke ontregeling maakt deze situatie ernstig.

Een alcoholonthoudingsdelier is iets anders dan alleen onrustig zijn of slecht slapen na het stoppen. Maar ook klachten die in het begin mild lijken, kunnen medische aandacht vragen. Aan een lijstje op internet kun je niet betrouwbaar bepalen of de ontwenning veilig verloopt.

Wanneer ontstaat een delirium tremens?

Een delirium tremens kan zich in de eerste week na het stoppen of sterk minderen ontwikkelen, vaak pas na enkele dagen. Gewone ontwenningsklachten kunnen eerder beginnen. Het verloop verschilt per persoon; een bepaalde dag zonder ernstige klachten is geen bewijs dat het risico voorbij is.

Iemand kan zich aanvankelijk redelijk voelen en later duidelijk achteruitgaan. Daarom gaat medische begeleiding ook over het volgen van veranderingen. Vraag bij een stopplan wie je kunt bereiken en bij welke klachten je direct moet bellen.

Soms valt alcoholgebruik onverwacht weg, bijvoorbeeld bij een ziekenhuisopname. Vertel zorgverleners daarom hoeveel je gewoonlijk drinkt, wanneer je voor het laatst dronk en of je eerder klachten kreeg bij stoppen. Ook gebruik van andere middelen en medicijnen is relevante informatie.

Hoe herken je delirium tremens?

Let vooral op een duidelijke verandering in aandacht, oriëntatie en gedrag. Iemand kan erg onrustig worden, dingen waarnemen die anderen niet waarnemen of niet meer goed begrijpen wat er gebeurt. De onderstaande verschillen geven een indruk, maar zijn geen zelftest.

Een delier ziet er niet altijd druk of onrustig uit. Iemand kan ook opvallend stil, traag of minder alert worden. Het Farmacotherapeutisch Kompas beschrijft deze stille vorm eveneens. Een plotselinge verandering verdient dus aandacht, ook als iemand juist weinig zegt.

Wie loopt het meeste risico?

Langdurig en veel drinken vergroot de kans op ernstige ontwenning. Er bestaat geen veilige ondergrens van een bepaald aantal drinkjaren waaronder een delier uitgesloten is. Gebruik de duur van je alcoholgebruik daarom niet om zelf te besluiten dat begeleiding niet nodig is.

Eerdere ernstige ontwenningsklachten, een onthoudingsinsult of een eerder delier zijn belangrijke gegevens voor de arts. Vertel ook over lichamelijke ziekten, je leeftijd, andere middelen en medicijnen. Samen met je gebruikspatroon helpen die gegevens bepalen welke begeleiding verantwoord is.

Tril je bijvoorbeeld in de ochtend en worden de klachten minder nadat je drinkt, bespreek dat dan met je huisarts. Dat kan wijzen op lichamelijke afhankelijkheid. Probeer niet zelf te testen hoe ver je zonder alcohol komt als je zulke klachten herkent.

Hoe gevaarlijk is het, en hoe wordt het behandeld?

Delirium tremens kan dodelijk zijn en vraagt om spoedbehandeling. Het Farmacotherapeutisch Kompas noemt een sterfte van 1 tot 5 procent. Dat cijfer is geen voorspelling voor één persoon en geen reden om af te wachten. De lichamelijke ontregeling en mogelijke complicaties moeten direct worden behandeld.

Behandeling gebeurt doorgaans in het ziekenhuis. Artsen bewaken de lichamelijke toestand en behandelen de ontwenning, onder meer met benzodiazepinen en vitamine B1. Ze onderzoeken ook of andere oorzaken van de verwardheid meespelen. Een rustige omgeving en herkenbare oriëntatiepunten kunnen ondersteunen, maar vervangen die medische behandeling niet.

Medische begeleiding vooraf kan de kans op ernstige complicaties verkleinen. Een arts kan zo nodig preventieve medicatie inzetten en kiezen voor een omgeving waar je goed wordt gevolgd. Dat vermindert risico’s; het is geen garantie dat er geen klachten of complicaties ontstaan.

Waarom vraagt stoppen met drinken soms medische hulp?

Bij langdurig zwaar drinken past het zenuwstelsel zich aan de aanwezigheid van alcohol aan. Als alcohol ineens wegvalt of sterk vermindert, kan het evenwicht verstoord raken. Daaruit kunnen ontwenningsklachten ontstaan. Het is dus mogelijk dat je wilt stoppen en tegelijk lichamelijke zorg nodig hebt om dat veilig te doen.

De huisarts beoordeelt of begeleiding thuis verantwoord is of dat verslavingszorg of een opname nodig is. Medicatie en vitamine B1 kunnen onderdeel zijn van het plan. Hoe dat wordt ingezet, hangt af van jouw situatie. Neem daarvoor geen medicijnen van iemand anders en maak zelf geen doserings- of afbouwschema.

Vertel bij het maken van de afspraak dat het om stoppen met langdurig of zwaar drinken gaat. Heb je inmiddels klachten na stoppen of minderen, bel dan je huisarts of de huisartsen-spoedpost voor beoordeling. Wacht bij de alarmsignalen verderop niet op een gewone afspraak.

Wat als de angst voor een delirium je laat doordrinken?

Angst voor ontwenning kan ervoor zorgen dat je stoppen blijft uitstellen. Misschien heb je eerder klachten gehad of weet je niet welke hulp beschikbaar is. Benoem dat in het gesprek met je huisarts. Juist die onzekerheid is iets waarvoor je begeleiding kunt vragen.

Het risico hoeft geen keuze te betekenen tussen alleen stoppen en blijven doordrinken. Er is medische hulp om de overgang te begeleiden. Vraag om een concreet plan: wat gebeurt er vooraf, wie volgt hoe het gaat en wie bel je als je klachten krijgt?

Naast de lichamelijke ontwenning kan aandacht nodig blijven voor de betekenis die alcohol voor je heeft. De huisarts en verslavingszorg kunnen ook daarbij helpen. Binnen de methode van Verslaving Doorzien onderzoeken we vooral wat je van drinken verwacht, bijvoorbeeld ontspanning na een drukke dag, en wat het je over een langere periode werkelijk oplevert.

Online traject · elf lessen

Van verslaving naar vrij leven

Het online traject richt zich op stoppen met drinken door te onderzoeken wat alcohol aantrekkelijk houdt. Bij risico op ernstige ontwenning komt medische begeleiding eerst; het traject behandelt geen delier of lichamelijke ontwenning.

€197 Bekijk het traject →

In Van verslaving naar vrij leven kijk je verder dan het eerste prettige moment. Ook de rest van de avond, je slaap en de volgende dag horen bij het beeld. Het doel is dat stoppen meer gaat passen bij wat je zelf wilt. Bespreek bij zware afhankelijkheid welke ondersteuning naast of na je medische behandeling geschikt is.

Wanneer bel je 112?

Bel 112 bij vermoeden van delirium tremens: plotselinge ernstige verwardheid na stoppen of minderen, zeker met hallucinaties of lichamelijke ontregeling. Bel ook 112 bij een insult, bewusteloosheid of ernstige ademhalingsproblemen. Laat iemand in zo’n toestand niet alleen als je veilig kunt blijven. Bij nieuwe ontwenningsklachten zonder deze alarmsignalen bel je de huisarts of huisartsen-spoedpost voor beoordeling.

Ook afhankelijkheid van GHB of slaap- en kalmeringsmiddelen kan bij plotseling stoppen gevaarlijke ontwenning geven. Vertel de arts over al je middelen en medicijnen, ook opioïden. Probeer klachten niet zelf op te vangen met extra middelen; laat bepalen welke medische aanpak nodig is.

Meer uitleg over alcoholonthouding en medische begeleiding vind je bij Jellinek, het Farmacotherapeutisch Kompas en Thuisarts.

Veelgestelde vragen

Wat is delirium tremens?

Het is een ernstig delier door alcoholonthouding. Iemand raakt acuut verward en kan onder meer hallucinaties en sterke lichamelijke onrust krijgen. Het is een medische noodsituatie. Bel bij een vermoeden direct 112.

Hoe lang na stoppen met drinken krijg je een delirium tremens?

Het kan in de eerste week na stoppen of flink minderen ontstaan, vaak na enkele dagen. Een rustige eerste dag sluit ernstige klachten later niet uit. Laat je risico vooraf beoordelen als je lang veel drinkt.

Kun je doodgaan aan delirium tremens?

Ja. Delirium tremens kan levensbedreigend zijn. Het Farmacotherapeutisch Kompas noemt een sterfte van 1 tot 5 procent. Bij een vermoeden is directe medische behandeling nodig; wacht niet af of iemand vanzelf opknapt.

Hoe voorkom je een delirium tremens?

Medische begeleiding kan het risico verkleinen. Overleg vóór het stoppen met een arts als je langdurig zwaar drinkt of eerder ernstige ontwenning had. De arts bepaalt of medicatie, controle thuis of een opname nodig is. Volledige preventie is niet gegarandeerd.

Wat is het verschil tussen onthoudingsverschijnselen en delirium tremens?

Ontwenning kan beginnen met bijvoorbeeld trillen, zweten en onrust. Bij een delier raken ook aandacht en bewustzijn verstoord en kan iemand hallucineren. Je hoeft niet zelf vast te stellen wat het precies is: bij verwardheid of snelle achteruitgang is directe hulp nodig.