Verslaving en depressie: hoe hangen ze samen?

Als drinken of gebruiken een manier is geworden om zware dagen door te komen, kan stoppen onzeker voelen. Wat gebeurt er dan met de somberheid? Misschien weet je niet meer wat er eerst was, of vrees je dat je je zonder middel alleen maar slechter zult voelen. Om daar zicht op te krijgen, is het belangrijk naar je gebruik én je stemming te kijken.

In dit artikel

• Hoe hangen verslaving en depressie samen?
• Waarom voelt drinken of gebruiken eerst beter?
• Waarom word je er op den duur somberder van?
• Wat komt eerst: de verslaving of de depressie?
• Gaat de somberheid weg als je stopt?
• Hoe weet je of het een depressie is?
• Wat helpt als je allebei herkent?
• Wanneer heb je meteen hulp nodig?
• Veelgestelde vragen

Hoe hangen verslaving en depressie samen?

Sommige mensen gaan drinken of gebruiken om met sombere gevoelens om te gaan. Tegelijk kan gebruik zulke gevoelens verergeren. Dat verband betekent niet dat er bij iedereen één duidelijke oorzaak is. Ook omstandigheden zoals langdurige stress kunnen bij beide problemen een rol spelen.

Het Trimbos-instituut beschrijft onderzoek waarin alcoholafhankelijkheid ongeveer drie keer zo vaak voorkomt bij mensen met een depressie als bij mensen zonder depressie. Dat is een verband op groepsniveau, geen voorspelling voor jou persoonlijk. Ook na drugsgebruik kunnen stemmingsklachten optreden, bijvoorbeeld een sombere dip na XTC.

Niet iedereen die drinkt of drugs gebruikt krijgt dus een depressie. En somber zijn betekent niet dat je verslaafd zult raken. Maar als je beide herkent, is het verstandig om ze niet los van elkaar te bekijken.

Waarom voelt drinken of gebruiken eerst beter?

Alcohol kan je tijdelijk minder gespannen laten voelen. Zorgen lijken minder dringend en het kan gemakkelijker worden om een sombere avond door te komen. Stimulerende middelen kunnen een opgewekt gevoel of meer energie geven. Die ervaring kan verklaren waarom je ernaar blijft teruggrijpen.

Als je merkt dat je je even anders voelt, ligt het voor de hand om dat te onthouden. Je gaat het middel dan misschien zien als iets wat je door de dag helpt. Dat tijdelijke effect zegt alleen nog niet wat het over langere tijd met je doet, of wat er nodig is om je somberheid te behandelen.

Het helpt daarom om niet alleen naar het moment van gebruik te kijken, maar ook naar hoe je je daarna voelt.

Waarom word je er op den duur somberder van?

Na alcohol kun je slecht slapen en je de volgende dag moe, onrustig of somber voelen. Ook na stimulerende drugs kunnen klachten volgen. Na XTC kan bijvoorbeeld een dip optreden die meerdere dagen duurt. Hoe dat verloopt verschilt per persoon en per middel; het is niet bij ieder gebruik hetzelfde.

In het traject gebruiken we het woord ‘basislijn’ voor hoe een gewone dag voor je voelt. Dat is een manier om je ervaring te onderzoeken, geen medische meting of verklaring voor een depressie. Als je vaak gebruikt en herstelt van het gebruik, kan het moeilijk worden om te herkennen hoe je je zonder die opeenvolging zou voelen.

Misschien herken je dat je opnieuw wilt gebruiken zodra je je somber voelt. Het middel lijkt dan nodig om iets te verlichten waar het zelf ook aan kan bijdragen. De gedachte ‘zonder dit red ik het niet’ kan daardoor overtuigend worden. Juist dan is het belangrijk om samen met een hulpverlener naar het hele patroon te kijken.

Dat iets even verlichting geeft, betekent niet dat het je stemming op langere termijn helpt.

Wat komt eerst: de verslaving of de depressie?

Dat verschilt. Soms waren de depressieve klachten er voordat iemand begon te gebruiken. Soms werd de somberheid pas tijdens een periode van veel gebruik duidelijk. En soms spelen dezelfde omstandigheden bij beide een rol, zoals langdurige stress. Achteraf is de volgorde niet altijd met zekerheid vast te stellen.

Een behandelaar kan voorstellen om eerst veilig te stoppen met alcohol en je stemming vervolgens een tijd te volgen. Dat kan helpen bij het beoordelen van de klachten. Het is geen reden om hulp voor een depressie uit te stellen tot je nuchter bent. De ernst van je klachten en wat je nodig hebt om te kunnen stoppen bepalen mede hoe de behandeling wordt opgebouwd.

Gaat de somberheid weg als je stopt?

Somberheid kan afnemen als je stopt, maar dat hoeft niet meteen te gebeuren. In het begin kun je last hebben van ontwenningsklachten. Ook kunnen gevoelens die je met gebruik op afstand hield, duidelijker merkbaar worden. Bespreek het als dat zwaar voor je is, in plaats van ervan uit te gaan dat je er alleen doorheen moet.

Er is geen vaste termijn waarbinnen je stemming hersteld moet zijn. Klachten die na enkele weken blijven bestaan, kunnen verschillende oorzaken hebben en verdienen beoordeling. Ze bewijzen niet dat stoppen niet helpt, maar ook niet dat het middel er geen rol meer in speelt. Blijf hierover in gesprek met je huisarts of behandelaar.

Meer over wat je tijdens het stoppen kunt merken lees je in de fases van stoppen met alcohol. Zie de beschreven fases niet als een tijdschema waaraan jouw herstel moet voldoen.

Hoe weet je of het een depressie is?

Een huisarts of behandelaar kan onderzoeken of je een depressie hebt. Een dip na gebruik en depressieve klachten kunnen op elkaar lijken. De tabel hieronder helpt je om je klachten te beschrijven; je kunt er niet zelf de oorzaak of diagnose mee vaststellen.

Wacht niet twee weken als de klachten ernstig zijn, snel erger worden of je je niet veilig voelt. Gebruik je antidepressiva, bespreek je alcoholgebruik dan met je arts of apotheker. Alcohol kan bijwerkingen zoals sufheid versterken en je somberheid verergeren. Verander je medicatie niet zelf.

Online traject · elf lessen

Van verslaving naar vrij leven

Een online traject gericht op stoppen met je verslaving. Je onderzoekt wat je van gebruik verwacht en wat je werkelijk ervaart. Stem deelname bij een depressie af met je behandelaar.

€197 Bekijk het traject →

Wat helpt als je allebei herkent?

Vertel je huisarts over allebei: hoe je je voelt én wat je gebruikt. Je hoeft niet eerst te kiezen welk probleem het belangrijkste is. Samen kun je bespreken welke zorg nodig is, hoe je veilig kunt stoppen en wie je stemming blijft volgen. Daarbij kunnen verschillende vormen van behandeling naast elkaar nodig zijn.

Je kunt ook onderzoeken wat het middel voor jou lijkt op te lossen. Kijk dan niet alleen naar het moment waarop je opluchting voelt, maar naar de hele periode eromheen. Wat verwachtte je ervan? Wat merkte je later die avond en de volgende dagen? Dat helpt om je keuze om te stoppen te verbinden met je eigen ervaring.

In Van verslaving naar vrij leven werk je vanuit die vragen aan stoppen met je verslaving. Het doel is een verschuiving van ‘ik mag niet meer’ naar ‘ik wil niet meer’. Het is een zelfstandig traject, geen behandeling van een depressie of hulp bij een crisis. Wil je het naast een behandeling volgen, bespreek dan met je behandelaar of dat bij je situatie past.

Wanneer heb je meteen hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding, bel dan 113 of gratis 0800-0113, of chat via 113.nl. Dat kan dag en nacht, ook als je je zorgen maakt om iemand anders. Neem bij een crisis contact op met je huisarts of de huisartsen-spoedpost. Bel 112 bij direct levensgevaar.

Stop bij langdurig of zwaar alcoholgebruik niet zonder medisch overleg: ontwenning kan gevaarlijk zijn. Ook bij regelmatig GHB-gebruik is medische begeleiding belangrijk. Slaap- en kalmeringsmiddelen moeten na langer gebruik vaak geleidelijk worden afgebouwd. Bespreek ook het stoppen met opioïden met je arts. Verander het gebruik van deze middelen niet op eigen houtje.

Meer over de samenhang en passende hulp lees je bij het Trimbos-instituut, Alcoholinfo en Thuisarts.

Veelgestelde vragen

Hoe hangen verslaving en depressie samen?

Ze kunnen elkaar versterken. Sommige mensen gebruiken om somberheid tijdelijk te verlichten, terwijl het gebruik hun klachten ook kan verergeren. Er is niet bij iedereen dezelfde oorzaak of volgorde. Bespreek beide problemen met je huisarts.

Kun je depressief worden van alcohol?

Alcohol kan je somber maken of bestaande depressieve klachten verergeren. Een dip na het drinken is niet automatisch een depressie. Ook kun je een depressie hebben die niet alleen door alcohol wordt verklaard. Een huisarts kan helpen dat te beoordelen.

Gaat een depressie over als je stopt met drinken?

Dat kan, maar is niet zeker. Sommige klachten worden minder na het stoppen; andere vragen om behandeling. Bespreek aanhoudende of ernstige somberheid met je huisarts en wacht bij gedachten aan zelfdoding niet af.

Wat moet je eerst behandelen, de verslaving of de depressie?

Dat bepaal je samen met je behandelaar. Soms wordt eerst het alcoholgebruik aangepakt om te zien hoe de stemming verandert. Bij ernstige depressieve klachten of als die het stoppen bemoeilijken, kan behandeling daarvan direct nodig zijn. Beide problemen verdienen vanaf het begin aandacht.

Mag je alcohol drinken met antidepressiva?

Bespreek dit met je arts of apotheker. Alcohol kan onder meer sufheid door antidepressiva versterken en depressieve klachten verergeren. Bij een depressie is niet drinken het advies. Stop of verander je medicijnen niet zelf; overleg ook over veilig stoppen met alcohol als je veel drinkt.

Waarom voel ik me somber de dag na het drinken?

AlcoholInfo schrijft dat je je na het drinken, tijdens de dag erna, extra moe, verdrietig of somber kunt voelen. Dat is vervelend, maar het betekent niet meteen dat je een depressie hebt. Blijft de somberheid ook na een paar weken zonder alcohol, bespreek dat dan met je huisarts.