Volwassen kind van een verslaafde ouder: wat het met je doet en wat helpt

Ook als je al jaren een eigen leven hebt, kunnen situaties van vroeger nog dichtbij voelen. Misschien merk je dat je scherp let op iemands stemming, onrustig wordt als iemand veel drinkt of liever alles zelf oplost. Dat hoeft aan de buitenkant niet zichtbaar te zijn. Dit artikel gaat over wat je als volwassen kind van een verslaafde ouder kunt herkennen, zonder ervan uit te gaan dat jouw verhaal hetzelfde is als dat van iemand anders.

In dit artikel

• Wat doet opgroeien met een verslaafde ouder met je als volwassene?
• Waarom merk je het vaak pas later?
• Loop je zelf meer risico op een verslaving?
• Waarom ben je zo streng voor jezelf?
• Hoe ga je om met een ouder die nog steeds gebruikt?
• Welke hulp is er voor volwassen kinderen?
• Wanneer heb je hulp nodig?
• Veelgestelde vragen

Wat doet opgroeien met een verslaafde ouder met je als volwassene?

De gevolgen verschillen per persoon en gezin. In de informatie bij de zelfhulpgids Drankjewel noemt het Trimbos-instituut onder meer moeite met intimiteit en langdurige relaties, sterke zelfkritiek en veel behoefte aan goedkeuring. Je kunt iets daarvan herkennen, maar deze kenmerken zijn geen test waarmee je jouw jeugd of huidige klachten vaststelt.

Trimbos schat dat ongeveer 117.000 thuiswonende kinderen tot en met 17 jaar in Nederland een ouder hebben met een alcohol- of drugsstoornis. Die schatting is gebaseerd op NEMESIS-3 en CBS-gegevens; milde alcohol- en drugsstoornissen zijn niet meegerekend. Het cijfer zegt iets over de omvang, niet over hoe het voor ieder kind is. De toelichting bij de cijfers beschrijft ook de beperkingen.

Zulke manieren van omgaan met je omgeving kunnen destijds hebben geholpen om je aan te passen. Later kun je merken dat je er last van hebt, ook in situaties die anders zijn dan vroeger. De voorbeelden hierboven zijn mogelijkheden om te onderzoeken, geen beschrijving die voor ieder volwassen kind geldt.

Waarom merk je het vaak pas later?

Wat er thuis gebeurde, kan lange tijd vertrouwd hebben gevoeld. Als kind kun je niet altijd overzien dat de situatie in andere gezinnen anders is. Later, bijvoorbeeld in een relatie of wanneer je zelf kinderen krijgt, kun je opnieuw gaan kijken naar wat je vroeger gewoon vond.

Je kunt ondertussen veel goed op orde hebben. Misschien ben je gewend om verantwoordelijkheid te nemen en voor anderen klaar te staan, waardoor je eigen moeite weinig opvalt. Soms wordt pas duidelijk hoeveel dat van je vraagt wanneer er meer druk komt te staan op je werk, relatie of gezin.

Loop je zelf meer risico op een verslaving?

Gemiddeld is het risico verhoogd. Trimbos beschrijft voor kinderen van ouders met psychische problemen en/of verslavingsproblemen een grotere kans om later zelf psychische problemen of een verslaving te ontwikkelen. Op de pagina over deze risico’s wordt voor die gezamenlijke groep een twee tot drie keer zo grote kans genoemd. Dat cijfer gaat dus niet uitsluitend over verslaving en voorspelt jouw toekomst niet.

Een verhoogd risico betekent niet dat je zelf verslaafd zult raken. Het is wel een reden om aandacht te hebben voor je eigen gebruik en voor de rol die een middel krijgt. Bijvoorbeeld wanneer je steeds vaker drinkt om spanning kwijt te raken of merkt dat een avond zonder moeilijk wordt.

Als je gewend bent om op anderen te letten, kan de verwachting van even rust aantrekkelijk zijn. Je kunt die werking erkennen en tegelijk kijken naar de gevolgen voor je slaap, stemming en keuzes. In stoppen met drinken lees je meer over die afweging. Drink je al langere tijd veel of krijg je klachten wanneer je niet drinkt, bespreek stoppen dan eerst met je huisarts.

Een verhoogd risico zegt niet wat er met jou zal gebeuren.

Waarom ben je zo streng voor jezelf?

Een kind kan zichzelf verantwoordelijk gaan voelen voor wat thuis gebeurt. Misschien probeerde je zo lief, stil of behulpzaam mogelijk te zijn, in de hoop dat je ouder minder zou drinken of dat het rustig bleef. Dat betekent niet dat je als kind werkelijk invloed had op de verslaving van je ouder.

In het traject gebruiken we het woord conclusie voor wat je uit een gebeurtenis over jezelf afleidt. Het gebruik van je ouder is iets wat gebeurde. De gedachte dat jij daarom niet goed genoeg was, is een mogelijke conclusie daarover. Dat onderscheid kan lastig zijn als je die gedachte al heel lang met je meedraagt.

Alleen weten dat het niet jouw schuld was, hoeft niet meteen te veranderen hoe je je voelt. Het kan helpen om op te merken wanneer je jezelf weer verantwoordelijk maakt en te onderzoeken waar die gedachte vandaan komt. Soms vraagt dat tijd en professionele begeleiding. Je hoeft niet uit één inzicht direct anders te kunnen reageren.

Hoe ga je om met een ouder die nog steeds gebruikt?

Als volwassene heb je vaak meer mogelijkheden dan vroeger, maar hoe vrij je bent verschilt per situatie. Misschien ben je nog afhankelijk van je ouder, woon je samen of heb je zorgtaken. Ook als je zelfstandig woont, kun je bij contact snel terugvallen in opletten, sussen en de sfeer bewaken.

Je kunt bekijken welke grenzen in jouw situatie mogelijk en veilig zijn: hoe vaak je komt, hoe lang je blijft en welke gesprekken je wilt voeren. Hulp kan nuttig zijn als dat ingewikkeld ligt. In mijn partner is verslaafd: wat kun je loslaten en wat niet gaat het over het verschil tussen je eigen verantwoordelijkheid en die van een partner. Dat onderscheid kan ook bij een ouder bruikbaar zijn, al zijn de relatie en omstandigheden anders.

Online traject · elf lessen

Van verslaving naar vrij leven

Als je zelf wilt stoppen met gebruiken, is Van verslaving naar vrij leven daarop gericht. In elf lessen onderzoek je wat het middel je belooft en werk je aan stoppen vanuit een keuze waar je zelf achter staat.

€197 Bekijk het traject →

Welke hulp is er voor volwassen kinderen?

Drankjewel, een zelfhulpgids voor volwassen kinderen van probleemdrinkers van het Trimbos-instituut gaat over de gevolgen van opgroeien met een ouder met een alcoholprobleem. De gids combineert kennis met ervaringen en praktische onderwerpen. De digitale versie is gratis te downloaden; voor de gedrukte versie gelden de prijs en beschikbaarheid in de webwinkel.

Ook je huisarts kan met je meedenken en zo nodig verwijzen naar een psycholoog. Dat kan passend zijn als oude ervaringen je relaties, stemming of dagelijks leven blijven beïnvloeden. Bij groepen voor naasten, zoals Al-Anon en Nar-Anon, kun je andere volwassen kinderen ontmoeten. Herkenning kan steun geven, ook als hun verhaal anders is dan het jouwe.

Je hoeft niet te wachten tot de klachten ernstig zijn. Je kunt een gesprek beginnen met wat je nu merkt, ook als je nog niet zeker weet hoe dat met vroeger samenhangt.

Wanneer heb je hulp nodig?

Neem contact op met je huisarts als somberheid, angst of andere klachten blijven aanhouden of je dagelijks leven verstoren. Denk je aan zelfdoding, dan kun je bellen met 113 of chatten via 113.nl. Bel 112 als er onmiddellijk levensgevaar is.

Wil je stoppen of minderen met je eigen gebruik, laat dan eerst beoordelen of medische begeleiding nodig is. Plotseling stoppen met langdurig zwaar alcoholgebruik of regelmatig GHB-gebruik kan gevaarlijk zijn. Slaap- en kalmeringsmiddelen moeten vaak geleidelijk worden afgebouwd met een arts; ook bij opioïden is begeleiding belangrijk. Bespreek met je huisarts wat je gebruikt en welke klachten je bij minderen merkt.

Meer informatie vind je bij het Trimbos-instituut, Jellinek en Thuisarts.

Veelgestelde vragen

Wat zijn kenmerken van een volwassen kind van een alcoholist?

Sommige mensen herkennen moeite met vertrouwen of intimiteit, sterke zelfkritiek of veel behoefte aan bevestiging. Dat verschilt per persoon. Een lijst met kenmerken stelt geen diagnose en vertelt niet precies wat iemand heeft meegemaakt.

Word ik zelf verslaafd als mijn ouder verslaafd was?

Nee, de verslaving van je ouder bepaalt niet jouw toekomst. Wel is het risico gemiddeld verhoogd. De door Trimbos genoemde twee tot drie keer zo grote kans betreft psychische problemen óf verslaving bij de gezamenlijke groep kinderen van ouders met psychische of verslavingsproblemen.

Hoeveel kinderen groeien op met een verslaafde ouder?

Trimbos schat dit op ongeveer 117.000 thuiswonende kinderen tot en met 17 jaar met een ouder met een alcohol- of drugsstoornis. Milde alcohol- en drugsstoornissen zijn niet meegenomen in die berekening. Het gaat om een schatting, niet om een telling van alle kinderen.

Is er een boek voor volwassen kinderen van probleemdrinkers?

Ja, Drankjewel van het Trimbos-instituut is speciaal voor volwassen kinderen van probleemdrinkers. De digitale gids is gratis te downloaden. Een gedrukte versie wordt via de webwinkel aangeboden.

Waar kan ik terecht als volwassen kind van een verslaafde ouder?

Je kunt je huisarts vragen om mee te denken over passende hulp en zo nodig een verwijzing. Ook groepen voor naasten, zoals Al-Anon en Nar-Anon, kunnen steun bieden. De zelfhulpgids Drankjewel is een mogelijkheid om eerst zelf te lezen.