Verslaving en werk: hoe ga je ermee om?

Misschien begin je de werkdag al moe, houd je je gebruik verborgen of vraag je je af of collega’s iets merken. Het kan ook zijn dat je werk nog goed gaat, terwijl het thuis steeds moeilijker wordt. Als je bang bent om je baan te verliezen, kan hulp zoeken extra ingewikkeld voelen. Daarom is het goed om te weten met wie je kunt praten en welke afspraken er mogelijk zijn.

In dit artikel

• Hoe ga je om met een verslaving op je werk?
• Wat merk je ervan op je werk?
• Moet je het je werkgever vertellen?
• Wat doet de bedrijfsarts?
• Wat als het al is opgevallen?
• Waarom gaat het op je werk vaak het langst goed?
• Kun je stoppen zonder dat je werk eronder lijdt?
• Wanneer heb je een arts nodig?
• Veelgestelde vragen

Hoe ga je om met een verslaving op je werk?

Kijk eerst naar wat je zelf merkt. Hoe verloopt een werkdag na drinken of gebruiken? Kost concentreren meer moeite, kom je afspraken niet na of ben je bezig met het volgende moment waarop je kunt gebruiken? Je hoeft niet te wachten tot een collega of leidinggevende er iets van zegt om hulp te zoeken.

Je huisarts kan met je meedenken over je gebruik en behandeling. Bij de bedrijfsarts bespreek je wat je gezondheid betekent voor je werk. Beide artsen hebben een beroepsgeheim. Wat je daarnaast zelf aan je leidinggevende vertelt, kun je zorgvuldig afwegen. Maar als je niet veilig kunt werken, moet daar wel meteen iets aan gebeuren.

Wat merk je ervan op je werk?

Veranderingen op het werk kunnen klein beginnen. De tabel hieronder geeft voorbeelden die je kunnen helpen om je eigen situatie te beschrijven. Dezelfde signalen kunnen ook andere oorzaken hebben; ze zijn geen manier om bij jezelf of een collega een verslaving vast te stellen.

Herken je iets, kijk dan naar het verband met je gebruik in plaats van alleen de signalen te tellen. Je kunt dit ook meenemen naar een gesprek met je huisarts of bedrijfsarts. Die kan helpen beoordelen wat er speelt.

Moet je het je werkgever vertellen?

Bij een ziekmelding hoef je je werkgever niet te vertellen welke ziekte of aandoening je hebt. Je werkgever mag niet naar je diagnose of behandeling vragen. Wel moet je je aan de geldende verzuimafspraken houden. Medische informatie bespreek je met de bedrijfsarts, zodat die kan adviseren over je inzetbaarheid.

Je kunt zelf besluiten om meer te vertellen, maar medische details zijn niet nodig om praktische afspraken te maken over je werk. Denk aan ruimte voor afspraken of tijdelijk aangepaste taken, op advies van de bedrijfsarts. Twijfel je wat je wilt delen, bespreek dat dan eerst in dat vertrouwelijke gesprek.

Kun je door gebruik, ontwenning of medicijnen niet veilig werken, begin dan niet aan risicovolle taken. Dat is extra belangrijk bij rijden, machines of verantwoordelijkheid voor anderen. Meld dat je de taak niet veilig kunt uitvoeren en neem contact op met de bedrijfsarts of huisarts. Ook een kater of restwerking kan van belang zijn, niet alleen zichtbaar onder invloed zijn.

Wat doet de bedrijfsarts?

De bedrijfsarts beoordeelt wat je gezondheid betekent voor je werk en adviseert over aanpassingen, verzuim en terugkeer. Je werkgever krijgt daarbij informatie die nodig is voor werk en re-integratie, zoals je mogelijkheden, beperkingen en de verwachte duur. Je diagnose en behandeling worden in beginsel niet gedeeld. Vraag gerust wat er in de terugkoppeling komt te staan.

Als werknemer kun je zonder toestemming van je werkgever naar de bedrijfsarts met vragen over je gezondheid en werk. Je hoeft daarvoor niet eerst ziekgemeld te zijn. Dit kan bijvoorbeeld via een open of preventief spreekuur. Vraag bij de arbodienst hoe je een afspraak maakt.

Wat als het al is opgevallen?

Misschien word je aangesproken op te laat komen, fouten of gedrag tijdens een borrel. Zo’n gesprek kan spanning oproepen, zeker als je bang bent voor gevolgen. Vraag wat er concreet is waargenomen en welke afspraken je werkgever van je verwacht. Bespreek medische vragen vervolgens met de bedrijfsarts.

Een verslaving kan juridisch als ziekte worden aangemerkt. Bij arbeidsongeschiktheid door ziekte geldt in beginsel een opzegverbod tijdens de eerste twee jaar, maar dat is geen garantie dat een dienstverband niet kan eindigen. Er bestaan uitzonderingen en een tijdelijk contract kan aflopen. Ook de omstandigheden van een incident en het verband met de ziekte tellen mee. Laat een dreigend ontslag daarom snel beoordelen door een jurist, bijvoorbeeld via je vakbond, rechtsbijstandsverzekeraar of het Juridisch Loket.

De bedrijfsarts kan adviseren over je gezondheid en werk, maar beoordeelt niet of een ontslag juridisch geldig is. Vraag daarvoor juridische hulp. Teken een beëindigingsovereenkomst niet zonder advies, zeker niet als je ziek bent. Blijf intussen meewerken aan redelijke afspraken over verzuim en re-integratie.

Online traject · elf lessen

Van verslaving naar vrij leven

Een online traject gericht op stoppen met je verslaving, dat je thuis op je eigen moment volgt. Of je daarnaast kunt blijven werken, bespreek je zo nodig met de bedrijfsarts.

€197 Bekijk het traject →

Waarom gaat het op je werk vaak het langst goed?

Werk kan structuur geven: je moet ergens zijn, hebt taken en weet wat er van je wordt verwacht. Misschien doe je er veel aan om dat vol te houden, ook als de avonden en weekenden moeizaam verlopen. Maar het is niet voor iedereen zo dat problemen op het werk als laatste zichtbaar worden.

Als het werk nog goed gaat, kan de gedachte ontstaan dat het gebruik dus geen probleem is. Toch zegt functioneren op één gebied niet alles over je gezondheid of de gevolgen thuis. Kijk ook naar je slaap, vrije tijd en relaties, en naar hoeveel moeite het je kost om je werkdagen door te komen.

Misschien houd je je op het werk groot en ben je thuis uitgeput. Dat verschil kan een reden zijn om hulp te zoeken, ook zonder fouten of ziekteverzuim. Je hoeft niet te wachten tot je werk eveneens vastloopt.

Dat je je werk nog doet, betekent niet dat je gebruik geen gevolgen heeft.

Kun je stoppen zonder dat je werk eronder lijdt?

Soms kun je blijven werken tijdens het stoppen, eventueel met aanpassingen. Maar alleen kijken naar lichamelijke ontwenningsrisico’s is niet genoeg. Ook je slaap, stemming, concentratie, behandeling en de veiligheid van je taken spelen mee. De bedrijfsarts kan met je beoordelen wat haalbaar is.

Bij bijvoorbeeld langdurig veel alcohol drinken kan medisch begeleid stoppen nodig zijn. Een behandeling of de klachten eromheen kunnen betekenen dat je tijdelijk minder of niet werkt. Bespreek de medische begeleiding met je huisarts of behandelaar en je inzetbaarheid met de bedrijfsarts. Dat vraagt om passende werkafspraken, niet om het delen van je diagnose met je werkgever.

Een zelfstandig online traject kun je buiten werktijd volgen, bijvoorbeeld thuis in de avond of het weekend. Die flexibiliteit kan prettig zijn, maar zegt op zichzelf niets over welke zorg je nodig hebt of of je kunt blijven werken. Meer mogelijkheden vind je bij hulp bij verslaving.

Wanneer heb je een arts nodig?

Overleg vóór het stoppen met je huisarts als je langdurig of veel alcohol gebruikt. Plotseling stoppen kan dan gevaarlijk zijn. Dat geldt ook bij afhankelijkheid van GHB en slaap- of kalmeringsmiddelen. Bespreek het afbouwen van opioïden eveneens met een arts. Laat zorgen over werk geen reden zijn om zonder begeleiding je gebruik te veranderen.

Zoek ook hulp als je je psychisch niet veilig voelt. Bij gedachten aan zelfdoding kun je dag en nacht bellen met 113 of gratis 0800-0113, of chatten via 113.nl. Neem bij een crisis contact op met de huisarts of huisartsen-spoedpost; bel bij direct levensgevaar 112.

Voor hulp bij gebruik kun je terecht bij Jellinek. Voor vragen over je juridische positie is er het Juridisch Loket. Medische informatie over stoppen vind je bij Thuisarts. De informatie in dit artikel is algemeen; laat een persoonlijk arbeidsconflict juridisch beoordelen.

Veelgestelde vragen

Moet ik mijn werkgever vertellen dat ik verslaafd ben?

Bij een ziekmelding hoef je je diagnose of behandeling niet met je werkgever te delen. Bespreek medische informatie met de bedrijfsarts. Houd je wel aan verzuim- en veiligheidsafspraken en voer geen taken uit die je niet veilig kunt doen.

Mag je ontslagen worden vanwege een verslaving?

Dat hangt af van de situatie. Een verslaving kan als ziekte worden aangemerkt en het opzegverbod bij ziekte kan van toepassing zijn. Maar er zijn uitzonderingen en een tijdelijk contract kan aflopen. Vraag bij een dreigend ontslag snel juridisch advies.

Wat mag de bedrijfsarts doorgeven aan mijn werkgever?

De bedrijfsarts geeft informatie die nodig is voor werk en re-integratie, zoals je inzetbaarheid, noodzakelijke aanpassingen en de verwachte verzuimduur. Je diagnose, behandeling en andere medische details blijven in beginsel vertrouwelijk.

Kan ik naar de bedrijfsarts zonder ziek te zijn?

Ja. Als werknemer kun je zonder toestemming van je werkgever de bedrijfsarts bezoeken met vragen over gezondheid en werk, ook zonder ziekmelding. Informeer bij de arbodienst naar het open of preventieve spreekuur.

Kan ik stoppen met drinken zonder me ziek te melden?

Dat kan in sommige situaties, maar hangt af van je gebruik, klachten en werk. Overleg bij langdurig veel drinken eerst met je huisarts over veilig stoppen. De bedrijfsarts kan beoordelen of doorwerken, aangepast werk of tijdelijk verzuim passend is.