Burn-out en alcohol: waarom drink je om bij te komen?

Let op: Drink je al lang veel? Dan hoort je huisarts erbij: in één keer stoppen is dan riskant.

De dag is voorbij en je bent leeg, ook al heb je weinig gedaan. Om zes uur gaat de fles open voor een glas om bij te komen. Misschien merk je dat het de laatste maanden niet meer bij dat ene glas blijft.

Burn-out en alcohol gaan vaak samen, en dat is goed te begrijpen. Hier lees je wat alcohol doet met stress, slaap en herstel, en wanneer drinken een probleem wordt. Ook lees je hoe je stopt terwijl je herstelt. Je begint bij wat je in dat glas zoekt. Dat is de Doorzien-methode, de basis van Van verslaving naar vrij leven.

In dit artikel

• Waarom drink je bij een burn-out om bij te komen?
• Wat doet alcohol met stress?
• Is alcohol slecht als je een burn-out hebt?
• Waarom voelt het eerste glas als bijkomen?
• Ben je moe van de burn-out of van het drinken?
• Wanneer is drinken bij een burn-out een probleem?
• Hoe stop je met drinken terwijl je herstelt?
• Kun je zomaar stoppen met drinken?
• Welke hulp is er bij burn-out en alcohol?
• Veelgestelde vragen

Waarom drink je bij een burn-out om bij te komen?

Je drinkt bij een burn-out om bij te komen, omdat het eerste glas echt verlichting geeft. Die verlichting mis je juist. Bij een burn-out ben je volgens Thuisarts langer dan zes maanden moe en uitgeput van de spanning in je leven. Een glas dempt die spanning snel. Die verlichting is echt, zoals je misschien zelf hebt ervaren.

Je bent ook niet de enige. Volgens TNO had in 2024 een op de vijf werknemers burn-outklachten. In 2015 was dat nog 13 procent. Het Trimbos-instituut schrijft dat mensen met veel stress vaker alcoholproblemen hebben. Aanhoudende werkstress vergroot dat risico.

Volgens Jellinek loop je een zeker risico als je drinkt om je stemming te veranderen. Drinken om zorgen of stress te vergeten leidt sneller tot problemen dan drinken voor de gezelligheid.

Wat je in het glas zoekt, kan bij een burn-out heel bescheiden klinken: even bijkomen. Juist daardoor valt die verwachting zo weinig op.

Wat doet alcohol met stress?

Alcohol dempt stress voor even, maar houdt het stresshormoon langer in je lichaam. Dat beschrijft AlcoholInfo. Bij stress stijgen je hartslag en bloeddruk door het hormoon cortisol. Je lever breekt cortisol af. Dat duurt gemiddeld twee dagen.

Drink je, dan breekt je lever eerst de alcohol af. De afbraak van cortisol moet wachten. Daardoor blijf je langer gespannen. Komt er de volgende dag nieuwe stress bij, dan stapelt de stress zich op. Volgens AlcoholInfo pakt drinken met een gespannen gevoel meestal negatief uit.

Volgens het Trimbos-instituut werkt het verband tussen stress en alcohol twee kanten op. Stress kan leiden tot meer drinken. Langdurig veel drinken kan je stresssysteem ontregelen. In je hersenen raakt alcohol ook sterker verbonden met opluchting, terwijl gewone bronnen van plezier minder effect krijgen.

Bij een burn-out is dat extra zwaar. Thuisarts adviseert voor je herstel ook om actief te blijven met dingen die je leuk vindt. Als die dingen je minder plezier geven, lijkt het glas de enige plek waar het even goed voelt.

Is alcohol slecht als je een burn-out hebt?

Ja, alcohol remt het herstel van een burn-out. Thuisarts zet het in de lijst van wat je zelf doet om beter te worden: gebruik geen alcohol en geen drugs. Daarnaast noemt Thuisarts genoeg slapen, vaste tijden en elke dag een half uur bewegen.

De grootste rem zit in je slaap. Van alcohol val je sneller in slaap, schrijft het Trimbos-instituut. Maar je slaapt minder diep, en de REM-slaap begint later en duurt korter. Die slaap is belangrijk voor lichamelijk en mentaal herstel. Volgens Trimbos maakt het daarbij niet uit hoeveel je gedronken hebt.

Na zo'n nacht ben je moe, prikkelbaarder en sneller gespannen, schrijft AlcoholInfo. Meer over wat alcohol met je nacht doet, lees je in alcohol en slapen.

Waarom voelt het eerste glas als bijkomen?

Het eerste glas voelt als bijkomen, omdat je het naast het zwaarste moment van de dag legt. Om zes uur ben je op. Je hoofd zit vol en je lijf is moe. Vergeleken met dat moment voelt elk glas als redding. Die vergelijking is scheef: je vergelijkt de verlichting met het dieptepunt vlak ervoor.

Zo'n avond volgt een vaste volgorde: de vicieuze cirkel. De cirkel begint bij de aanleiding. Bij een burn-out kan die heel gewoon zijn: de laptop die dichtgaat, het huis dat stil wordt of een mail die je niet durft te openen. Daarna komt de verwachting: nu mag ik even uit. Je drinkt en ervaart echt rust.

Daarna komt de nasleep: je ligt om drie uur wakker, hebt een dof hoofd en begint aan een ochtend waarin alles nog zwaarder voelt. De ronde eindigt met de conclusie dat je de avond zonder glas niet redt. Zo wordt de reden om te drinken elke ronde sterker. Met die gedachte begin je aan de volgende avond.

Achter de verwachting ligt vaak ook een gedachte over jezelf. Bij een burn-out klinkt die vaak zo: ik ben op, en uit mezelf laad ik niet meer op. Het Arboportaal noemt weinig vertrouwen in je eigen functioneren als kenmerk van een burn-out. Als je dat zo ervaart, lijkt elk glas die gedachte opnieuw te bevestigen. Het is geen feit over jou. Het is een oordeel dat door de herhaling vertrouwd is gaan klinken.

Ben je moe van de burn-out of van het drinken?

Vaak ben je moe van allebei, van de burn-out en van het drinken. Die twee zijn moeilijk uit elkaar te houden, want de klachten lijken op elkaar. Sommige klachten krijg je juist als je minder drinkt.

Dit is geen test; wat bij jou speelt, bespreek je met je huisarts. De tabel laat wel zien dat een deel van wat je voor je burn-out houdt, de nasleep van het drinken kan zijn.

Dat heeft ook te maken met je normale stemming: hoe je je gewoonlijk voelt zonder een glas. Bij regelmatig drinken kan die stemming zo langzaam zakken dat je het niet merkt. Je denkt dat je nog steeds opgebrand bent, terwijl het drinken ook invloed heeft. Het glas brengt je dan even terug naar wat normaal voelt. Maar wat voor jou normaal voelt, is inmiddels lager komen te liggen.

Daarom zegt de verlichting van het eerste glas zo weinig over hoe moe je werkelijk bent. Na de nacht erna en de trage ochtend kom je een stukje lager uit dan waar je begon. Het glas lost de vermoeidheid niet op. Daardoor lijkt het de volgende avond nog meer nodig.

Online traject · elf stappen

Van verslaving naar vrij leven

Elke verslaving heeft twee kanten: het drinken zelf, en de reden dat je drinkt. In elf stappen laat ik je zien waarom je drinkt en doorzie je wat het glas je werkelijk geeft. Zo stop je met drinken, eenvoudiger dan je denkt.

€197 Bekijk het traject →

Wanneer is drinken bij een burn-out een probleem?

Drinken bij een burn-out wordt een probleem als je het nodig hebt om te ontspannen. Thuisarts raadt aan je af te vragen waarom je drinkt. De site noemt daarbij drinken om te kunnen ontspannen, elke dag drinken uit gewoonte en steeds meer nodig hebben om je goed te voelen. Thuisarts noemt als klachten van een verslaving onder meer dat je minder wilt drinken, terwijl dat niet lukt. Ook noemt de site trillen, zweten, slecht slapen of snel boos zijn als je minder drinkt.

Niet meer kunnen ontspannen zonder alcohol kan het begin van een verslaving zijn, schrijft Jellinek. Bij een burn-out ligt dat dichtbij.

Een veilige hoeveelheid bestaat niet. De Gezondheidsraad adviseert geen alcohol, of in elk geval niet meer dan één glas per dag, schrijft AlcoholInfo.

Voor mij gaat het verschil toch niet om het aantal glazen, maar om de plek die het glas heeft gekregen. Als je avond om dat ene moment draait, is het meer dan een drankje. Meer hierover lees je in waarom drink ik zoveel en wanneer ben je alcoholist.

Hoe stop je met drinken terwijl je herstelt?

Je stopt met drinken terwijl je herstelt door te beginnen bij de reden dat je drinkt, in plaats van jezelf het glas te verbieden. Bij een burn-out maakt dat een groot verschil. Misschien ben je opgebrand geraakt door alles wat van je werd gevraagd. Een verbod wordt dan nog een taak waarvoor je geen energie hebt.

Als je jezelf iets verbiedt, ga je vaak met jezelf onderhandelen: vanavond niet, of toch één omdat het zo'n zware dag was. Dat onderhandelen kan je uitputten, ook als je uiteindelijk niets drinkt. Zo wordt het een avond op wilskracht: het glas blijft leeg, maar de avond kost je toch al je energie.

Niet willen ontstaat zodra je doorziet wat het glas je werkelijk geeft. Je zocht rust, maar om drie uur 's nachts lig je wakker. De vermoeidheid waarvoor je inschonk, is er nog. Dan valt de reden weg, en daarmee de behoefte. Er blijft niets over om over te onderhandelen en niets om te weerstaan. Het glas is niet meer iets wat je graag wilt maar niet mag. Je hebt er gewoon geen zin meer in.

Zo pak je het aan:

1. Drink je al lang dagelijks of veel? Overleg eerst met je huisarts. Lees hieronder waarom.
2. Vertel het ook aan wie je begeleidt bij je burn-out, zodat er naar het hele plaatje wordt gekeken.
3. Kijk wat je in het glas zoekt: bijkomen, uitschakelen of even niets hoeven.
4. Kijk of het glas dat werkelijk oplost, tot en met de ochtend erna.
5. Kijk welke gedachte over jezelf achter die verwachting ligt en of die klopt.
6. Een gedachte aan een glas is geen keuze. Die gedachte kan opkomen zonder dat je besluit weer openstaat.

De eerste tijd zonder alcohol is een periode van wennen. Het Trimbos-instituut schrijft dat je in het begin extra moeite kunt hebben met slapen. Een mindere dag zegt dan niets over jou. Je kunt nog de gevolgen van eerder drinken ervaren. Tegelijk heeft het herstel van je burn-out zijn eigen tijd nodig.

Volgens onderzoek dat AlcoholInfo noemt, sliepen mensen die een maand niet dronken beter en hadden ze meer energie. Meer hierover lees je in wat stoppen met alcohol oplevert en wilskracht werkt niet.

Kun je zomaar stoppen met drinken?

Na lang en veel drinken is abrupt stoppen niet zonder gevaar. Thuisarts zegt: heb je lang veel alcohol gedronken, stop dan niet zonder hulp van een arts. Bel je huisarts voor een afspraak.

Onthoudingsverschijnselen zijn onder meer onrust, angst, slapeloosheid, zweten, trillen en hartkloppingen. Volgens Jellinek pieken de klachten een etmaal na het laatste glas, en is na drie dagen het ergste voorbij. In de eerste week kan een insult komen, een korte periode van bewustzijnsverlies. Ook een delirium tremens is mogelijk: een verlaagd bewustzijn met hallucinaties. Bij een insult, hallucinaties of verwardheid bel je 112.

Een arts kan het stoppen begeleiden, soms met medicijnen voor een paar dagen, schrijft Thuisarts. Zie ook alcohol afbouwen, onthoudingsverschijnselen bij alcohol en trillende handen door alcohol.

Bij langdurig of zwaar gebruik van alcohol kan plotseling stoppen een ernstig onthoudingssyndroom veroorzaken. Langdurig gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen vraagt vaak om geleidelijke afbouw in overleg met een arts. Ontwenning van GHB kan ernstig en soms levensbedreigend zijn. Ontgifting van opioïden hoort doorgaans begeleid te worden. Overleg met je huisarts voordat je iets verandert.

Een burn-out kan samengaan met somberheid. Ben je langere tijd somber, of denk je aan de dood? Bel gratis 113 Zelfmoordpreventie, of chat via 113.nl. Zie ook verslaving en depressie.

Een arts begeleidt het veilig stoppen als je lang veel hebt gedronken, en je burn-out heeft zijn eigen behandeling. Mijn traject gaat over het drinken zelf: de reden dat je inschenkt en het verlangen dat steeds terugkomt. Speelt het risico van abrupt stoppen bij jou niet, dan kun je daar rechtstreeks mee beginnen.

Welke hulp is er bij burn-out en alcohol?

Bij burn-out en alcohol is er hulp voor allebei. Je hoeft niet eerst te kiezen wat het grootste probleem is. Voor je burn-out is de huisarts of de bedrijfsarts de aangewezen plek; vertel daar ook over het drinken. Met het drinken zelf kun je intussen al aan de slag: voor mijn traject heb je geen verwijzing nodig.

Van verslaving naar vrij leven is een online traject van elf stappen om te stoppen met drinken. Het is bedoeld voor wie wil stoppen, ook als het verlangen steeds terugkomt en eerdere pogingen geen stand hielden. Je begint bij de reden dat je drinkt: wat je in het glas zoekt en wat je ermee probeert op te lossen. Zodra die reden wegvalt, verdwijnt de behoefte. Dan is stoppen een vrije keuze in plaats van nog een regel.

Je hoeft geen strijd te voeren, en dat past bij iemand die al op is. Je volgt de stappen in je eigen tempo, zonder wachttijd: bekijk het traject.

Volgens Jellinek werken zelfhulpgroepen als de AA meestal goed bij drankproblemen, ook als nazorg na een behandeling. De AA heeft andere uitgangspunten dan mijn methode. Het is een andere route. Meer hierover lees je in Anonieme Alcoholisten.

Volgens het Trimbos-instituut werkt het vaak beter om de aanpak van psychische klachten en alcoholproblemen goed op elkaar af te stemmen dan om twee losse trajecten te volgen. Wat de bedrijfsarts voor je kan doen, lees je in verslaving en werk. Gebruik je ook andere middelen om tot rust te komen, lees dan gebruiken om rustig te worden.

Veelgestelde vragen