Psychose door drugs: hoe stop je met gebruiken?
Polle van den DopMisschien heb je iets gehoord of geloofd dat voor jou volkomen echt was, terwijl anderen het anders zagen. Zelfs als de klachten afnemen, kan het gebruik nog door je gedachten spelen. Bespreek beide kanten met je behandelaar.
Een psychose door drugs zegt niets over je karakter. Hieronder lees je eerst wat het is, welke middelen het volgens betrouwbare bronnen kunnen uitlokken en wanneer je direct hulp belt. Daarna gaat het over de vraag die blijft als het ergste voorbij is: hoe stop je met gebruiken? Die beantwoord ik met de Doorzien-methode, de basis onder mijn online traject Van verslaving naar vrij leven.
In dit artikel
- Wat is een psychose door drugs, en hoe stop je met gebruiken?
- Wat te doen bij een psychose door drugs?
- Hoe herken je een psychose door drugs?
- Welke drugs kunnen een psychose uitlokken?
- Hoe lang duurt een psychose door drugs, en gaat hij over als je stopt?
- Waarom blijft het middel trekken, terwijl je er zo bang van werd?
- Wat zegt een psychose over jou, en wat niet?
- Waarom houdt 'nooit meer' na een psychose vaak maar kort stand?
- Welke hulp past bij een psychose door drugs?
- Veelgestelde vragen
Wat is een psychose door drugs, en hoe stop je met gebruiken?
Een psychose door drugs is een psychose waarbij het gebruik van een middel de aanleiding was. Bij een psychose beleef je de wereld anders, meestal als vreemd en eng. Je hoort, ziet of denkt dingen die anderen niet horen, zien of denken. Zo beschrijft Thuisarts het.
Jellinek schrijft dat iemand er waarschijnlijk wel aanleg voor moet hebben. Een tijdelijke psychose kan volgens DRUGSinfo ook ontstaan na langdurig en veel gebruik, bijvoorbeeld van coke. Een psychose die blijft, zie je vooral bij mensen die daar gevoelig voor zijn.
Hoe stop je dan? Eerst het medische: een arts beoordeelt en behandelt de psychose, ook als die alweer lijkt te zakken. Daarna het stoppen zelf. Na zo'n ervaring zweren veel mensen dat ze nooit meer iets nemen. De Doorzien-methode begint niet bij die schrik, maar bij de reden dat je gebruikte: wat zocht je in het middel? Zodra die reden wegvalt, verdwijnt de behoefte en hoef je jezelf niets te verbieden.
Wat te doen bij een psychose door drugs?
Bij een psychose door drugs bel je direct je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost. Doe dat als je stemmen hoort of dingen ziet die er niet zijn, of als je erg in de war bent. Ook als je een gevaar bent voor jezelf of een ander. Dat adviseert Thuisarts. Denkt de huisarts aan een psychische crisis, dan belt hij de crisisdienst van de ggz. Soms komen een psychiater en een verpleegkundige dan naar je toe. Ben je al in behandeling, bel dan direct je behandelaar.
Is er levensgevaar, bijvoorbeeld omdat iemand dreigt zichzelf te doden, bel dan 112. Denk je aan zelfdoding, bel dan gratis 113 Zelfmoordpreventie, of chat via 113.nl.
Neem niets om de angst te dempen, en verander niets aan medicijnen die je voor de psychose krijgt zonder je arts. Heb je lang veel alcohol gedronken, stop dan niet zonder hulp van een arts, schrijft Thuisarts. Het stoppen met alcohol kan dan zelf een delirium geven, met hallucinaties.
Bij langdurig of zwaar gebruik van alcohol kan plotseling stoppen een ernstig onthoudingssyndroom veroorzaken. Langdurig gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen vraagt vaak om geleidelijke afbouw in overleg met een arts. Ontwenning van GHB kan ernstig en soms levensbedreigend zijn. Ontgifting van opioïden hoort doorgaans begeleid te worden. Overleg met je huisarts voordat je iets verandert.
Meer lees je bij Thuisarts over psychose en bij Jellinek.
Hoe herken je een psychose door drugs?
Je herkent een psychose door drugs aan dingen horen, zien of geloven die er voor anderen niet zijn. Vaak groeit ook het wantrouwen. Volgens Thuisarts kan een psychose beginnen met slecht slapen, bang zijn, anderen niet vertrouwen en minder contact maken. Ook moeite met denken en je aandacht er niet bij kunnen houden horen erbij. Soms hoor je voor het eerst af en toe een stem, of zie je iets als een schaduw of een lichtflits.
Door het gebruik en slaaptekort kunnen signalen lastig te duiden zijn. Slecht slapen na speed of achterdocht na een joint is reden om alert te zijn; je hoeft zelf geen diagnose te stellen. Blijven de klachten als het middel is uitgewerkt, of worden ze erger, bel dan je huisarts. Wiet of hasj kan de eerste klachten van een psychose erger maken, schrijft Thuisarts.
Welke drugs kunnen een psychose uitlokken?
Vooral middelen die je hersenen opjagen en cannabis kunnen volgens de bronnen een psychose uitlokken. Hoeveel je gebruikt, hoe lang je wakker blijft en je persoonlijke kwetsbaarheid spelen daarbij mee. DRUGSinfo noemt vier kwetsbare groepen. Het gaat onder meer om mensen met psychische problemen in de familie, een eerdere psychose, een heftige reactie op cannabis of veel blowen vanaf jonge leeftijd.
| Middel | Wat de bronnen zeggen |
|---|---|
| Wiet en hasj | Bij wie gevoelig is, vergroot blowen de kans op schizofrenie, zeker als je jong begint. Hoe vaker je blowt, hoe groter het gevaar (Jellinek). |
| Coke | Langdurig gebruik kan tot een psychose met achtervolgingswanen leiden. Het schrikcentrum in je hersenen raakt overprikkeld, zodat schaduwen en geluiden als dreiging voelen (Jellinek). |
| Speed | Langdurig en overmatig gebruik kan een psychose geven: het gevoel achtervolgd te worden, soms hallucinaties, soms het gevoel van beestjes op je huid (Jellinek). |
| 3-MMC | Kan een psychose uitlokken als je daar gevoelig voor bent of als het in je naaste familie voorkomt. Bij veel en vaak gebruik ook wantrouwen, onrust en angst (Jellinek). |
| Crystal meth | Wie door het gebruik lang niet slaapt en blijft gebruiken, kan een psychose krijgen (Jellinek). |
| XTC | Er zijn enkele gevallen beschreven van een psychose, vaak met achtervolgingswanen (Jellinek). |
| LSD en andere tripmiddelen | Kunnen angsten, hallucinaties en verwardheid geven. Meestal is dat na een paar dagen of weken weer over (Jellinek). |
| Alcohol, bij stoppen | Na jarenlang zwaar drinken kan een delirium tremens ontstaan: een verlaagd bewustzijn met hallucinaties. Dat komt niet vaak voor (Jellinek). Stop dan niet zonder arts. |
Een eerdere ervaring zonder psychose sluit een volgende psychose niet uit. Per middel lees je meer in coke verslaving, van een speedverslaving af, crystal meth verslaving en delirium tremens. Gaat het om achterdocht na een joint, lees dan paranoia door blowen.
Hoe lang duurt een psychose door drugs, en gaat hij over als je stopt?
Een psychose duurt volgens Thuisarts meestal een paar dagen tot een paar maanden. Na speed is de psychose volgens Jellinek een paar dagen na het stoppen voorbij. Stoppen is dan de eerste stap, maar het beloop verschilt en soms is behandeling nodig. Psychiater Jim van Os schrijft op PsychoseNet dat sommige mensen merken dat hun psychotische klachten minder worden of verdwijnen als ze stoppen.
Hij noemt ook de andere kant: na jaren gebruik moet het brein herstellen, en stoppen kan tijdelijk zelf psychotische klachten geven. Volgens PsychoseNet kan ook plotseling stoppen met cannabis soms een psychose uitlokken. Dat is geen reden om door te gaan, wel een reden om het stoppen met je arts te bespreken.
Blijf je blowen na een psychose, dan is de kans groot dat je opnieuw psychotisch wordt, schrijft Jellinek. Cannabis werkt bovendien de medicijnen tegen psychose tegen. Die medicijnen maken volgens Thuisarts de klachten minder, maar werken dan dus minder goed.
Waarom blijft het middel trekken, terwijl je er zo bang van werd?
Het middel blijft trekken omdat je geheugen niet eerlijk bewaart wat er gebeurde. De nacht achter het gordijn zit ergens achterin. Vooraan zit het begin van een goede avond: de energie, het lachen, het gevoel dat alles klopte. Als je zin krijgt, pakt je hoofd die eerste herinnering.
Bij coke en speed klinkt die vaak als: vanavond ben ik scherp, grappig en onvermoeibaar. Bij wiet als: straks wordt mijn hoofd stil. Van Os noemt middelen vaak een soort zelfmedicatie, om pijn of stress te dempen.
Onder zo'n verwachting ligt meestal een negatieve gedachte over jezelf. Zonder dit ben ik niet genoeg. Of: mijn eigen hoofd is niet te harden.
Daar zit de reden dat je gebruikte: energie, of een hoofd dat stil wordt. De roes was echt, maar het middel loste dat niet op. Na de energie kwamen de dagen zonder slaap, na de stilte het wantrouwen en de nacht waarin de wereld niet meer klopte. Daarna leek het middel nog harder nodig. Dat hoef je niet te bedenken. Je hebt het net beleefd.
Wat je je herinnert van een avond, is zelden de hele avond die je hebt gehad.
Elke verslaving heeft twee kanten: het gebruik zelf, en de reden dat je gebruikt. In elf stappen laat ik je zien waarom je gebruikt en doorzie je wat het middel je werkelijk geeft. Zo stop je met je verslaving, eenvoudiger dan je denkt. Het afbouwen regel je met je arts; dit traject gaat over de verslaving zelf.
Wat zegt een psychose over jou, en wat niet?
Een psychose zegt niets over wie je bent als mens. Toch blijft er na een psychose vaak een harde gedachte over jezelf achter. Ik ben gek. Mijn hoofd is niet te vertrouwen. Ik heb mezelf kapotgemaakt. Die zinnen voelen als feiten, omdat de angst zo echt was.
Er is een verschil tussen wat er gebeurde en de conclusie die je eruit trekt. Wat er gebeurde, moet een arts met je beoordelen. Gebruik en slaaptekort kunnen een rol spelen, maar vertellen niet zonder onderzoek het hele verhaal. Dat jij als mens kapot bent, volgt daar niet uit.
Die conclusie is niet onschuldig. Gebruik verloopt bij veel mensen in een vicieuze cirkel: de aanleiding, de verwachting, gebruik, de nasleep en de conclusie, waarna het opnieuw kan beginnen. Wie denkt dat hij toch al beschadigd is, ziet minder reden om zichzelf te sparen. Zo kan die laatste stap de volgende ronde klaarzetten. Zien dat het een conclusie is en geen vonnis, haalt er veel gewicht vanaf.
Waarom houdt 'nooit meer' na een psychose vaak maar kort stand?
'Nooit meer' houdt vaak maar kort stand, omdat het een verbod is dat op schrik draait. De eerste weken is de angst groot genoeg. Daarna zakt hij, en het verbod blijft over zonder de kracht erachter. Dan ga je met jezelf onderhandelen. Alleen op dat ene feest. Alleen een halve. Alleen als ik daarna goed slaap.
Elk voorstel klinkt redelijk en zet de deur op een kier. Zolang het middel iets is dat je niet meer mag, blijft het iets wat je mist.
Niet willen ontstaat wanneer je doorziet wat het middel je werkelijk geeft: de energie of de stilte die je zocht, was na een paar uur weg, en wat je ermee wilde oplossen lag er nog. Dan valt de reden weg. Komt er daarna een gedachte aan gebruiken, dan is dat een gedachte, geen keuze. Er is niets dat je niet mag. Je wilt alleen niet meer.
Dat gaat over het middel. Voor de psychose zelf blijft het advies van je arts leidend.
Welke hulp past bij een psychose door drugs?
Voor de psychose zelf past hulp van de huisarts en de ggz. Om te stoppen met gebruiken kies je tussen persoonlijke begeleiding bij de verslavingszorg en mijn online traject. Dat zijn twee verschillende dingen: de arts behandelt de psychose, het stoppen gaat over de reden dat je gebruikt.
De behandeling van een psychose bestaat volgens Thuisarts vaak uit medicijnen tegen psychose, gesprekken en uitleg. Die behandeling blijft nodig, wat je voor het stoppen ook kiest. Jellinek noemt voor mensen die na een psychose blowen de arts of hulpverlener, de verslavingszorg en cognitieve gedragstherapie.
| Wie | Waarvoor |
|---|---|
| Huisarts of huisartsenpost | Eerste beoordeling bij stemmen, verwardheid of gevaar. Schakelt zo nodig de crisisdienst of de ggz in. |
| Ggz, psychiater | Behandeling van de psychose, vaak met medicijnen, gesprekken en uitleg. |
| Verslavingszorg | Persoonlijke begeleiding bij stoppen met gebruiken. Voor een vergoede behandeling verwijst je huisarts je. |
| Drugs Infolijn, 0900 1995 | Anoniem vragen stellen over drugs en hulp (DRUGSinfo). |
| 113 Zelfmoordpreventie | Bij gedachten aan zelfdoding: bel gratis 113, of chat via 113.nl. |
| Van verslaving naar vrij leven | Stoppen met gebruiken. Begint bij de reden dat je gebruikt, niet bij jezelf tegenhouden. Zodra die reden wegvalt, verdwijnt de behoefte. Ook als eerdere pogingen geen stand hielden. Online, zonder verwijzing. |
Van verslaving naar vrij leven is er om te stoppen met gebruiken. Het is bedoeld voor wie wil stoppen, maar merkt dat het verlangen terugkomt, ook na een eerder 'nooit meer'. In elf online stappen zie je waarom je gebruikte, en zodra die reden wegvalt, hoef je jezelf niet meer tegen te houden, omdat je niet meer wilt. Je begint wanneer je wilt, in je eigen tempo: bekijk het traject.
Ben je voor de psychose in behandeling, bespreek het dan met je behandelaar: die behandelt de psychose, het traject gaat over de reden dat je gebruikt. Bij meerdere middelen helpt ook stoppen met drugs.
Veelgestelde vragen
Hoe snel krijg je een psychose van wiet?
Hoe snel je van wiet een psychose krijgt, verschilt per persoon. Geen van de bronnen die ik las noemt daar een termijn voor. Wel schrijft DRUGSinfo dat ernstig verward of paniekerig reageren na blowen een signaal is dat je er niet goed tegen kunt. Wie aanleg heeft, loopt het gevaar op jongere leeftijd psychotisch te worden. Laat zulke klachten door je huisarts beoordelen.
Krijg je van blowen altijd een psychose?
Nee. Veel mensen die regelmatig blowen, krijgen nooit een psychotische aandoening, schrijft DRUGSinfo. Wie gevoelig is, loopt wel meer risico, zeker bij jong beginnen. Hoe vaker je blowt, hoe groter het gevaar, volgens Jellinek.
Is een drugspsychose hetzelfde als schizofrenie?
Een drugspsychose is niet per se hetzelfde als schizofrenie. DRUGSinfo onderscheidt een tijdelijke psychose, na langdurig intensief gebruik, en een chronische, die vooral voorkomt bij mensen die er gevoelig voor zijn. Wat bij jou speelt, kan alleen een arts beoordelen.
Mag ik na een psychose nog blowen of drinken?
Thuisarts raadt aan geen alcohol, wiet of hasj te gebruiken bij een psychose. Jellinek adviseert wie ooit een psychose had om geen of zo min mogelijk cannabis te gebruiken.
Wat doe je als iemand anders psychotisch is door drugs?
Bel de huisarts of de huisartsenpost en vertel wat je ziet en wat er is gebruikt. Bij levensgevaar bel je 112. Vertel ook of hij eerder een psychische crisis had. Dat helpt de huisarts om te bepalen welke hulp nodig is.
Wil je stoppen met gebruiken na een psychose?
Bijna alle hulp begint bij het gebruik zelf: jezelf tegenhouden, sterk blijven. Van verslaving naar vrij leven begint bij de andere kant. In elf stappen laat ik je zien waarom je gebruikt en doorzie je wat het middel je werkelijk geeft. Zodra de reden wegvalt, verdwijnt de behoefte: je gaat van niet meer mogen naar niet meer willen. Zo stop je met je verslaving, eenvoudiger dan je denkt. Het afbouwen blijft bij je arts; dit traject gaat over de verslaving zelf, de reden dat je gebruikt.
Bekijk het traject →€197 · online, in je eigen tempo
Lees ook
Geschreven door
Polle van den Dop
Verslavingscoach en maker van de methode achter Verslaving Doorzien
Ik help mensen stoppen met hun verslaving. Daarvoor ontwikkelde ik Van verslaving naar vrij leven, een online traject van elf stappen. Je hoeft niet sterker te worden. Je hoeft alleen te doorzien wat gebruik je werkelijk geeft. Lees waar de methode op rust.
