Psycholoog of verslavingsarts: wie helpt jou verder?

Je kunt op verschillende plekken hulp krijgen. Of je eerst een psycholoog of een verslavingsarts nodig hebt, hangt vooral af van wat je gebruikt, hoe het met je gezondheid gaat en welke klachten je wilt bespreken.

Hieronder lees je wat een psycholoog en een verslavingsarts doen, wanneer je bij wie terechtkunt en hoe verwijzing en vergoeding werken. Daarna kijken we naar wat na een detox of therapie vaak blijft: de reden dat je gebruikt. Daar begint de Doorzien-methode, die de basis vormt van Van verslaving naar vrij leven.

Bijgewerkt op 7 oktober 2026. Beroepen en registraties nagekeken bij het BIG-register en de VVGN, vergoeding bij de Consumentenbond, het Zorginstituut en de Rijksoverheid, wachttijden bij Jellinek.

In dit artikel

• Psycholoog of verslavingsarts: wie heb je nodig bij verslaving?
• Hoe weet je of je verslaafd bent?
• Wat doet een verslavingsarts?
• Wat doet een psycholoog bij verslaving?
• Hoe vind je een psycholoog voor verslaving?
• Hoe gaat de eerste afspraak?
• Heb je een verwijzing nodig, en wat wordt vergoed?
• Hoe lang is de wachttijd, en wat kost het?
• Wanneer is een psycholoog niet genoeg?
• Wanneer gaat de arts voor?
• Waarom is de zin er nog, na een detox of therapie?
• Wat doe je met een gedachte aan gebruik?
• Waarom houdt 'ik mag niet meer' zo zelden stand?
• Veelgestelde vragen

Psycholoog of verslavingsarts: wie heb je nodig bij verslaving?

Of je bij verslaving een psycholoog of een verslavingsarts nodig hebt, hangt af van wat er eerst moet gebeuren. Kan stoppen lichamelijk riskant zijn, dan begin je bij een arts. Gaat het vooral om hoe je denkt, voelt en kiest, of speelt er ook angst of somberheid, dan past een psycholoog. Bij de verslavingszorg werken beide vaak samen, zodat je niet zelf hoeft te kiezen. Bij Jellinek hoort een afspraak bij de verslavingsarts bij de intake, en overleggen behandelaar en arts daarna welke behandeling ze adviseren.

Voor vergoede zorg begin je meestal bij je huisarts. Die kijkt naar je gezondheid en verwijst als dat nodig is. Voor mijn online traject heb je geen verwijzing nodig: je bekijkt het en begint wanneer je wilt.

Geen behandelaar kan voor jou bepalen wat je wilt. Een verslavingsarts kijkt ook naar je psychische gezondheid en je omstandigheden. Een psycholoog kan samenwerken met medische zorg.

Toch blijft de behoefte bestaan zolang de reden blijft bestaan dat je gebruikt. Daar begint mijn traject: het is bedoeld voor wie wil stoppen en merkt dat het verlangen steeds terugkomt. Hoe dat werkt, lees je verderop.

Hoe weet je of je verslaafd bent?

Je bent op weg naar een verslaving als minderen of stoppen steeds niet lukt. Dat geldt ook als je het middel inzet om te kunnen slapen, ontspannen of functioneren, of als je gezondheid, werk of relaties eronder lijden. Of het officieel een verslaving heet, bepaalt een behandelaar met de criteria van de DSM. Voor jou is de vraag belangrijker of je nog vrij kiest.

• Je gebruikt vaker of meer dan je van plan was.
• Eerdere pogingen om te minderen hielden niet stand.
• Dezelfde hoeveelheid doet steeds minder, of een dag zonder geeft klachten.
• Je denkt overdag al aan het volgende moment.
• Je omgeving begint er iets van te zeggen, en dat ergert je.

Zijn drie of meer punten van toepassing, dan is het tijd om te kiezen. Wil je stoppen en komt het verlangen steeds terug, dan kun je rechtstreeks met het traject beginnen. Wil je persoonlijke begeleiding die vergoed wordt, dan loopt dat via je huisarts.

Geeft een dag zonder lichamelijke klachten, drink je lang of veel, of gebruik je GHB, opioïden of slaap- en kalmeringsmiddelen, dan beoordeelt een arts eerst of je veilig kunt stoppen. Een uitgebreidere check staat in ben ik verslaafd? en de kenmerken in kenmerken van verslaving.

Wat doet een verslavingsarts?

Een verslavingsarts is een arts die gespecialiseerd is in verslaving: hij kijkt naar je lichamelijke gezondheid, begeleidt veilig ontgiften en start zo nodig medicijnen. Volgens de beroepsvereniging VVGN behandelt hij misbruik en verslaving van alcohol, tabak, illegale middelen en geneesmiddelen. Hij kijkt naar lichaam, psyche en omstandigheden tegelijk, en is vaak eindverantwoordelijk voor de behandeling, in een team met onder meer verpleegkundigen, psychologen en psychiaters.

Je ziet de verslavingsarts vooral bij drie dingen. Bij de medische intake, waarin naar je lichaam wordt gekeken. Bij een detox, waarin je begeleiding krijgt bij het lichamelijk ontgiften. Volgens Jellinek duurt het gemiddeld een tot twee weken voordat het middel uit je lichaam is, en krijg je zo nodig medicijnen tegen de klachten. Thuis kan soms ook, als ambulante detox, maar alleen als een arts dat medisch verantwoord vindt.

Het derde zijn medicijnen die helpen om niet opnieuw te beginnen. Volgens het Farmacotherapeutisch Kompas worden die normaal gesproken door of in overleg met een verslavingsarts gestart. Bij alcohol gaat het om acamprosaat, naltrexon of disulfiram. Over dat laatste middel lees je meer in Antabus: helpt het jou stoppen met drinken?. De medische kant van stoppen met drinken staat in veilig stoppen met alcohol.

Wat doet een psycholoog bij verslaving?

Een psycholoog werkt met gesprekken. Samen kijk je naar je gebruik en naar klachten die ermee samenhangen. Let daarbij op welke titel iemand heeft. De gezondheidszorgpsycholoog, kortweg gz-psycholoog, staat in het BIG-register. De losse titel psycholoog staat daar niet bij.

Een gz-psycholoog stelt volgens de Wet BIG zelfstandig een diagnose en behandelt zelfstandig. Jellinek biedt bijvoorbeeld cognitieve gedragstherapie. Poliklinisch duurt die gemiddeld dertien weken, met één gesprek per week en afspraken online. Je onderzoekt welke gedachten en gewoonten rond je gebruik steeds terugkomen en wat je daarin kunt veranderen.

Een psycholoog kan ook helpen bij klachten die naast het gebruik bestaan. Volgens Jellinek heeft ongeveer de helft van de mensen met een verslavingsprobleem ook psychische klachten. Soms is het advies om eerst met de verslaving te beginnen; blijven de klachten na een paar weken, dan volgt nader onderzoek. Over somberheid en gebruik lees je meer in verslaving en depressie.

Hoe vind je een psycholoog voor verslaving?

Een psycholoog voor verslaving vind je via je huisarts. Die verwijst je naar de praktijkondersteuner, de basis-ggz of de verslavingszorg. Zo vind je er een die bij je past en vergoed wordt:

1. Ga naar je huisarts en vertel wat je gebruikt. Bij lichte klachten begint de praktijkondersteuner ggz; die kost geen eigen risico.
2. Vraag om een verwijzing naar de basis-ggz (lichte tot matige problemen) of de verslavingszorg (verslaving met andere klachten, of als eerder niets hielp).
3. Zoek de behandelaar op in het BIG-register: een gz-psycholoog of psychotherapeut staat erin, de losse titel psycholoog niet.
4. Vraag je verzekeraar of de praktijk of instelling een contract heeft; zonder contract krijg je soms maar een deel vergoed.
5. Vraag bij de aanmelding naar de wachttijd en of de psycholoog ervaring heeft met verslaving. In de verslavingszorg is dat vanzelfsprekend; bij een vrijgevestigde psycholoog niet altijd.
6. Zie je op tegen het gesprek met je huisarts, lees dan hoe je dat begint.

Hoe gaat de eerste afspraak?

De eerste afspraak is een intake. Dat is een gesprek over wat je gebruikt, hoe vaak en sinds wanneer. Je bespreekt ook wat je al hebt geprobeerd en welke andere klachten er spelen. In de verslavingszorg hoort daar volgens Jellinek ook een afspraak bij de verslavingsarts bij, de medische intake. Daarna overleggen behandelaar en arts en hoor je welke behandeling ze adviseren.

Wees eerlijk over hoeveelheden, medicijnen en psychische klachten; daar hangt de veiligheid van het plan van af. Neem ook je vragen mee. Hoe lang duurt de behandeling en hoe vaak heb je een afspraak? Wat gebeurt er als je toch gebruikt, en wie kun je tussendoor bellen? Je hoeft niet al gestopt te zijn voor je eerste gesprek.

Heb je een verwijzing nodig, en wat wordt vergoed?

Voor vergoede zorg heb je meestal een verwijzing van je huisarts nodig. Volgens de Consumentenbond ga je eerst naar je huisarts voordat je een afspraak maakt met een psycholoog; zonder verwijzing vergoedt je verzekeraar de kosten niet. Voor een behandeling bij Jellinek heb je altijd een verwijsbrief van je huisarts nodig.

Gesprekken bij een praktijkondersteuner of psycholoog die aan de huisartspraktijk verbonden is, worden volgens de Consumentenbond altijd vergoed, zonder eigen risico. Bij lichte tot matige problemen verwijst de huisarts naar de basis-ggz, bij ernstige naar de gespecialiseerde ggz. Daar betaal je wel eigen risico. Volgens de Rijksoverheid is dat in 2026 €385.

Voor vergoeding uit het basispakket moet er volgens Zorginstituut Nederland sprake zijn van een psychische stoornis volgens de DSM, de indeling die hulpverleners gebruiken. Heeft je behandelaar geen contract met je verzekeraar, dan krijg je de kosten soms maar deels vergoed.

Online traject · elf stappen

Van verslaving naar vrij leven

Elke verslaving heeft twee kanten: het gebruik zelf, en de reden dat je gebruikt. In elf stappen laat ik je zien waarom je gebruikt en doorzie je wat het middel je werkelijk geeft. Zo stop je met je verslaving, eenvoudiger dan je denkt.

€197 Bekijk het traject →

Hoe lang is de wachttijd, en wat kost het?

Bij de praktijkondersteuner van je huisarts kun je vaak binnen een of twee weken terecht, gratis. Bij de verslavingszorg meldde Jellinek op 25 september 2026 gemiddeld over zijn locaties acht weken van aanmelding tot intake, en daarna vijftien weken van intake tot de start van de behandeling; per locatie verschilt dat, en bij Jellinek Digitaal was het één tot drie weken plus twee tot vier weken. Je betaalt daar alleen je eigen risico.

Duurt het langer dan de norm van vier plus tien weken, dan is je verzekeraar volgens de NZa verplicht te bemiddelen. Hoe je de wachttijd gebruikt, staat in wachten op verslavingszorg.

Wanneer is een psycholoog niet genoeg?

Een psycholoog is niet genoeg als stoppen lichamelijk gevaarlijk is. Dat geldt ook als er naast de verslaving een ernstige psychische stoornis speelt, of als gesprekken alleen het gebruik niet stoppen. Bij de eerste twee hoort er een verslavingsarts of een psychiater bij. Bij het derde bestaat de reden dat je gebruikt nog: daar begint het traject, en er zijn intensievere vormen van zorg, zoals dagbehandeling of een opname.

• Lichamelijke afhankelijkheid. Bij alcohol, GHB, opioïden en slaap- of kalmeringsmiddelen beoordeelt een arts eerst of je veilig kunt stoppen.
• Een tweede diagnose. Bij depressie, angst, ADHD of trauma naast de verslaving behandelt de verslavingszorg beide, soms met een psychiater; zie dubbele diagnose.
• Gesprekken alleen helpen niet. Dan bestaat de reden dat je gebruikt nog. Daar begint het traject. Wil je meer begeleiding, dan zijn er dagbehandeling en een opname.
• Een crisis. Bij een psychose, ernstige verwardheid of gedachten aan zelfdoding is een psycholoog niet de eerste hulp; bel je huisarts, de huisartsenpost of 113.

Wanneer gaat de arts voor?

De arts gaat voor als stoppen lichamelijk gevaarlijk kan zijn, zoals bij sommige middelen. Dan is een gesprek met een psycholoog of een online traject niet de eerste stap, maar je huisarts.

Bij langdurig of zwaar gebruik van alcohol kan plotseling stoppen een ernstig onthoudingssyndroom veroorzaken. Langdurig gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen vraagt vaak om geleidelijke afbouw in overleg met een arts. Ontwenning van GHB kan ernstig en soms levensbedreigend zijn. Ontgifting van opioïden hoort doorgaans begeleid te worden. Overleg met je huisarts voordat je iets verandert.

Krijg je na minderen of stoppen lichamelijke klachten, bel dan je huisarts of de huisartsenpost. Bel 112 bij een aanval, bij ernstige verwardheid of als iemand niet goed aanspreekbaar is. Speelt de gedachte aan zelfdoding, bel dan gratis 113 Zelfmoordpreventie, of chat via 113.nl. Uitleg over stoppen vind je bij Thuisarts en Jellinek.

Een arts helpt je de medische risico's te beoordelen en begeleidt het veilig stoppen of afbouwen: het lichaam. Het traject gaat over de verslaving zelf: de reden dat je gebruikt, en het verlangen dat steeds terugkomt. Het vervangt geen detox, geen medische afbouw en geen acute psychische zorg. Volg je een behandeling, zeg het dan tegen je behandelaar, zodat de adviezen elkaar niet tegenspreken. De keuze om te stoppen blijft bij jou.

Waarom is de zin er nog, na een detox of therapie?

De zin is er na een detox nog, omdat een detox het middel uit je lichaam haalt en niet de reden dat je gebruikte. Na een paar weken is het middel uit je bloed. Wat je erin zocht, is er nog. Dat merk je vaak pas als je weer een gewone vrijdag meemaakt.

Je zocht er bijvoorbeeld stilte in je hoofd in, lef, of een manier om de dag af te sluiten. Daaronder ligt vaak een negatieve gedachte over jezelf die je niet uitspreekt: zonder iets erbij kom ik niet tot rust, of zoals ik ben is het niet genoeg.

Een psycholoog kan je helpen onderzoeken welke gedachten bij je gebruik meespelen. Het traject begint bij de reden zelf. Zodra je doorziet dat het glas of de pil de onrust niet oplost, en dat je na elke keer een stukje lager uitkomt dan waar je begon, valt de reden weg. Je hebt dan niet meer het gevoel iets te missen, en je hoeft het middel ook niet meer bij jezelf weg te houden.

Een detox haalt het middel uit je lichaam. De reden dat je gebruikte, gaat gewoon mee naar huis.

Wat doe je met een gedachte aan gebruik?

Je hoeft een gedachte aan drinken of gebruiken niet weg te duwen of ernaar te handelen. Een gedachte is nog geen keuze. Ze kan opkomen zoals een gedachte aan eten of slapen. Na een detox kun je daarvan schrikken en je afvragen of het stoppen wel lukt. Toch heb je met die gedachte nog niets besloten.

Zo'n gedachte kan een gesprek met jezelf op gang brengen. Je gaat redenen zoeken: nog één keer, alleen dit weekend, niemand merkt het. Zo onderhandel je met jezelf. Dat kost meestal meer energie dan de gedachte zelf en gaat door zolang je jezelf het gebruik blijft verbieden.

In cognitieve gedragstherapie leer je zo'n gedachte anders te bekijken. De Doorzien-methode begint bij wat daaraan voorafgaat: wat je in het middel zoekt. Als je doorziet wat het middel je werkelijk geeft, hoef je de gedachte niet tegen te spreken. Ze komt op en verdwijnt weer, zonder dat je opnieuw hoeft te beslissen.

De eerste weken na het stoppen zijn een tijd van wennen. Als je een mindere dag hebt, kan dat nog een gevolg van eerder gebruik zijn. Misschien slaap je slechter of ben je sneller geïrriteerd. Dat zegt niets over of je zonder het middel kunt; je bent nog aan het herstellen.

Waarom houdt 'ik mag niet meer' zo zelden stand?

'Ik mag niet meer' houdt zelden stand, omdat een verbod verzet oproept. Dat geldt ook als het een afspraak is met je behandelaar. Als je jezelf iets verbiedt dat je nog wilt, blijf je zoeken naar een moment waarop het toch zou kunnen.

Er is een verschil tussen niet mogen en niet willen. Bij niet mogen moet je elke dag opnieuw opletten of je je aan je regel houdt. Niet willen ontstaat wanneer de reden wegvalt.

Het gebruik verloopt in een vicieuze cirkel: de aanleiding, de verwachting, gebruik, de nasleep en de conclusie dat je het zonder niet kunt. Die conclusie is de reden die elke ronde sterker wordt. Doorzie je dat, dan heb je geen regel meer nodig. Waarom een verbod op jezelf zelden blijft werken, lees je in wilskracht werkt niet.

Daar gaat Van verslaving naar vrij leven over. In elf online stappen laat ik je zien waarom je gebruikt. Zodra die reden wegvalt, verdwijnt de behoefte en hoef je jezelf nergens toe te dwingen. Het is bedoeld voor wie wil stoppen en merkt dat het verlangen steeds terugkomt, ook als eerdere pogingen geen stand hielden.

Je begint zonder wachttijd en volgt het in je eigen tempo: bekijk het traject. Sta je op een wachtlijst, lees dan wachten op verslavingszorg. Een overzicht van alle vormen van hulp staat in hulp bij verslaving.

Veelgestelde vragen