Alcoholist helpen: wat kun je als naaste doen?

Let op: Na lang en zwaar drinken is ineens stoppen riskant: laat hem dat eerst met een arts bespreken. Bij geweld bel je Veilig Thuis: 0800-2000.

Je merkt al een tijd dat je partner, vader of beste vriend te veel drinkt. Wat je ook probeert, je lijkt hem niet te bereiken. Als je erover praat, ontstaat er ruzie. Maar als je zwijgt, voelt het alsof je ermee instemt. Hoe kun je een alcoholist helpen zonder jezelf kwijt te raken?

Hier lees je wat wel helpt en wat het drinken ongemerkt in stand houdt. Ook lees je wat je doet als hij niet wil stoppen, of juist wel.

Als hij zelf wil stoppen, is er de Doorzien-methode. Die begint bij de reden dat hij drinkt en is de basis van mijn traject Van verslaving naar vrij leven. Waar ik hij schrijf, kan het net zo goed om je moeder, zus of vriendin gaan.

Twijfel je nog of hij te veel drinkt? Lees dan eerst hoe herken je een alcoholist. Als je samenwoont, lees je meer in leven met een alcoholist.

In dit artikel

• Hoe kun je een alcoholist helpen?
• Wat kun je beter niet doen?
• Waarom helpt aandringen zo weinig?
• Wat doe je als hij belooft te minderen?
• Hoe wijs je hem op hulp zonder te duwen?
• Wat als hij geen hulp wil?
• Hoe help je als hij wil stoppen?
• Wanneer is het gevaarlijk?
• Waar kunnen jullie terecht?
• Veelgestelde vragen

Hoe kun je een alcoholist helpen?

Je helpt een alcoholist door te laten merken wat je ziet en de keuze bij hem te laten. Los de problemen van zijn drinken niet voor hem op. Dat raadt ook Thuisarts aan. Wie alles voor hem regelt, maakt de kans kleiner dat hij er zelf iets aan doet.

AlcoholInfo is daar helder over: de keuze om te stoppen ligt bij de drinker zelf. Wat jij kunt doen, hangt af van waar hij nu staat.

De tabel volgt de adviezen van Thuisarts, AlcoholInfo en Jellinek, aangevuld vanuit mijn methode.

In elke fase blijven ook jouw grenzen en jouw rust belangrijk.

Wat kun je beter niet doen?

Je kunt beter niet opvangen, controleren of dreigen. Het komt uit liefde of uit angst, en het voelt als helpen. Toch houdt het het drinken vaak in stand, of maakt het het gesprek moeilijker.

Thuisarts zegt: los geen problemen op die door het drinken komen, zoals met werk, geld of relaties. AlcoholInfo noemt als voorbeeld: bel niet voor hem naar zijn werk. Praten doe je volgens Jellinek alleen als hij niet onder invloed is.

Dat voelt misschien hard. Je stopt alleen met een deel van de rekening te betalen. Merk je dat je hele leven om zijn drinken draait? Lees dan codependentie.

Waarom helpt aandringen zo weinig?

Aandringen helpt weinig, omdat het over de prijs van het drinken gaat, terwijl hij drinkt om wat het glas hem geeft. Jij zegt: je slaapt slecht, het kost ons geld. Dat klopt. Maar zolang het glas in zijn hoofd rust brengt, blijft de reden om te drinken bestaan, wat er ook op jouw lijstje staat.

Dat verwacht hij van het middel. De rust is echt, maar duurt kort. Ze lost niet op waarom hij onrustig was. Daaronder ligt vaak een negatieve gedachte over zichzelf. Hij denkt bijvoorbeeld dat hij niet uit zichzelf tot rust kan komen. Alleen hij kan die gedachte opmerken.

Hier zie je het verschil tussen niet mogen en niet willen. Als jij zegt dat het nu klaar is, hoort hij een verbod. Dat verandert niets aan wat hij in het glas zoekt. Doordat iemand het wil afpakken, kan het glas voor hem zelfs waardevoller worden. Daardoor liggen smoesjes en stiekem drinken voor de hand.

Niet willen groeit van binnenuit. Het komt als hij zelf doorziet dat het glas niet oplost waarvoor hij het pakt. Dan valt de reden weg, en hoeft niemand nog iets te verbieden. Er is niets dat je niet mag. Je wilt alleen niet meer.

Je hoeft daarom niet stil te blijven. Praat over wat jij ziet en nodig hebt, niet over wat hij mag.

Wat doe je als hij belooft te minderen?

Belooft hij te minderen, neem dat dan serieus, maar word niet de bewaker van zijn voornemen. Meestal meent hij dat voornemen. Het kan gaan om alleen in het weekend drinken, niet voor zes uur of geen sterke drank meer.

Hij onderhandelt met zichzelf over wanneer drinken wel kan. Elke avond vraagt hij zich weer af of de regel vandaag geldt of dat dit een uitzondering is. Daardoor schuiven zulke regels vaak op. Dat zegt niets over zijn karakter. De regel neemt de reden om te drinken niet weg. Die bepaalt alleen wanneer hij eraan mag toegeven.

Als jij de glazen gaat tellen, ga je meedoen aan dat onderhandelen. Hij onderhandelt dan voortaan met jou in plaats van met zichzelf.

Zeg wat jij merkt en wat jij nodig hebt. Bijvoorbeeld: ik wil 's avonds met je kunnen praten. Of hij daarvoor minder drinkt of stopt, is aan hem. Waarom minderen bij zoveel mensen steeds wordt uitgesteld, lees je in minder drinken.

Online traject · elf stappen

Van verslaving naar vrij leven

Voor het moment waarop hij zelf wil stoppen. Elke verslaving heeft twee kanten: het gebruik zelf, en de reden dat iemand gebruikt. In elf stappen laat ik hem zien waarom hij gebruikt en doorziet hij wat het middel hem werkelijk geeft. Zo stopt hij met zijn verslaving, eenvoudiger dan hij denkt.

€197 Bekijk het traject →

Hoe wijs je hem op hulp zonder te duwen?

Je wijst hem op hulp zonder te duwen door hulp één keer rustig te noemen en daarna ruimte te laten. AlcoholInfo raadt aan hulp te bespreken en begrip te tonen voor zijn angst om te veranderen. Jellinek schrijft dat de verantwoordelijkheid voor minderen of stoppen niet bij jou ligt, maar bij hem.

Zo pak je het aan:

1. Kies een nuchter moment waarop hij zelf iets laat merken, bijvoorbeeld na een zware ochtend.
2. Vraag eerst wat hij er zelf van vindt. Luister, ook als het antwoord tegenvalt.
3. Vertel dat er hulp is. Bijvoorbeeld een online traject zoals het mijne, waar hij zelf en direct mee kan beginnen. Ook zijn er de verslavingszorg via de huisarts en zelfhulpgroepen.
4. Geef iets wat hij later zelf kan bekijken, zoals een link of een folder.
5. Kiest hij voor de huisarts, zeg dan dat je meegaat als hij dat wil.
6. Laat het daarna rusten. Kom er niet elke dag op terug.

Die laatste stap is vaak het moeilijkst. Als je het daarna laat rusten, geef je hem ruimte om zelf na te denken. Een aanbod dat hij later kan bekijken, voelt anders dan een eis die elke avond terugkomt.

Wil je leren hoe je dit beter doet, dan is er CRAFT, een training voor naasten. Je leert hoe je hem kunt motiveren om hulp te zoeken en hoe je je grenzen aangeeft. Volgens het Trimbos-instituut gaat twee derde van de mensen met problematisch gebruik in behandeling nadat een naaste CRAFT volgde. Jellinek noemt 70 procent die uiteindelijk hulp zocht. Dat zijn cijfers over groepen, geen voorspelling voor jullie.

Waarom een confrontatie met de hele familie zelden op die manier werkt, lees je in interventie bij verslaving. Als praten niet lukt, kan een brief soms wel werken.

Wat als hij geen hulp wil?

Wil hij geen hulp, dan kun je dat niet veranderen. Je hoeft er ook niet op te wachten. AlcoholInfo raadt naasten aan door te gaan met hun eigen werk, vrienden en bezigheden. Anders raak je zelf uitgeput.

Stel grenzen die over jou gaan. Een grens gaat over wat jij doet, niet over wat hij mag. AlcoholInfo geeft een voorbeeld: stapt hij dronken in de auto, dan bel je de politie. Andere grenzen kunnen zijn: ik leen je geen geld meer. Of: als je gedronken hebt en ruzie zoekt, ga ik weg.

Blijf helpen met gewone dingen, als je dat wilt. Een maaltijd, de post of samen een stuk lopen. Zo blijft er contact. Thuisarts geeft daarbij iets om te onthouden: jij bent geen hulpverlener.

Zoek ook steun voor jezelf. Volgens het Trimbos-instituut kunnen naasten bijna altijd terecht bij de verslavingszorg, ook als hij zelf nog geen behandeling krijgt. Thuisarts noemt signalen dat je zelf hulp nodig hebt. Je hebt bijvoorbeeld steeds het gevoel dat je niet genoeg doet, doet dingen die je niet wilt of raakt somber en opgebrand.

Hoe help je als hij wil stoppen?

Wil hij stoppen, dan help je door naast hem te staan zonder zijn stoppen te bewaken. Dronk hij lang en veel, dan gaat hij eerst naar de huisarts: die kijkt hoe hij veilig stopt. Wil hij een vergoede behandeling bij de verslavingszorg, dan regelt de huisarts de verwijzing. Met mijn traject kan hij zonder verwijzing beginnen: het begint bij de reden dat hij drinkt.

Is hij in behandeling, dan raadt Thuisarts naasten aan de behandelaar te vragen hoe je het beste kunt steunen. Informatie over hem geef je door als hij dat goed vindt. Andersom mag zijn behandelaar zonder zijn toestemming niets over hem aan jou vertellen.

Dan beginnen de eerste weken zonder drank. Hij kan onrustig, kortaf of stil zijn. Ook een avond zonder drinken kan zwaar zijn als hij steeds aan het glas denkt en telkens opnieuw nee zegt. Op zo'n avond op wilskracht drinkt hij niet, maar is hij aan het eind toch moe.

Een stille avond betekent dus niet dat het misgaat. Hij kan nog de gevolgen van de jaren met drank ervaren. Vraag wat hij van jou nodig heeft. Neem niet vanzelf de rol aan van iemand die zijn stoppen bewaakt.

Drinkt hij na een tijd toch weer? Dan is dat geen bewijs dat hij heeft gefaald. Ook betekent het niet dat jij tekortschoot. Volgens AlcoholInfo zijn vaak meerdere pogingen nodig voordat een verandering blijft. Wat hij heeft doorzien, is niet weg. Opnieuw drinken laat zien dat de reden nog bestaat. Juist daar begint mijn traject, ook als hij al vaker is gestopt. Zorg eerst dat het veilig is, en praat later, als hij nuchter is. Meer daarover lees je in opnieuw gebruiken na een periode zonder.

Wanneer is het gevaarlijk?

Het is gevaarlijk als iemand die lang veel dronk ineens stopt, en als er dreiging of geweld is. Thuisarts is daar stellig over: na lang en veel drinken stop je niet zonder een arts erbij. Neemt hij zich voor om morgen ineens te stoppen? Stel dan voor om eerst samen de huisarts te bellen.

Klachten bij stoppen zijn onder meer trillende handen, zweten, misselijkheid, slecht slapen, onrust en angst. Volgens Jellinek zijn ze na ongeveer 24 uur op hun hoogst en na drie dagen duidelijk minder. In de eerste week kan een insult komen: een aanval met verlies van bewustzijn.

Een delirium tremens is zeldzamer en ernstig. Volgens AlcoholInfo begint het meestal 48 tot 72 uur na het laatste glas. Kenmerken zijn onder meer hevige hallucinaties, een snelle hartslag en een hoge lichaamstemperatuur. Ongeveer 1 op de 10 mensen met een delirium tremens overlijdt zonder behandeling. Bij hallucinaties of verwardheid bel je direct de huisarts of 112. Bij een insult of bewusteloosheid bel je 112.

Bij langdurig of zwaar gebruik van alcohol kan plotseling stoppen een ernstig onthoudingssyndroom veroorzaken. Langdurig gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen vraagt vaak om geleidelijke afbouw in overleg met een arts. Ontwenning van GHB kan ernstig en soms levensbedreigend zijn. Ontgifting van opioïden hoort doorgaans begeleid te worden. Overleg met je huisarts voordat je iets verandert.

Is er dreiging of geweld, of zijn kinderen niet veilig? Bel Veilig Thuis gratis via 0800-2000. Dat kan anoniem, dag en nacht. Bij direct gevaar bel je 112.

Word je zelf somber, of denk je aan zelfdoding? Je kunt gratis 113 Zelfmoordpreventie bellen op 113, of chatten via 113.nl.

Over de medische kant lees je meer in alcohol afbouwen en delirium tremens. Het traject vervangt geen arts. De arts begeleidt het veilig stoppen waar dat lichamelijk nodig is; met het traject stopt hij door te beginnen bij de reden dat hij drinkt.

Waar kunnen jullie terecht?

Voor hem zijn er mijn traject, de verslavingszorg en zelfhulpgroepen, en bij lichamelijke risico's de huisarts. Voor jou is er aparte steun, ook als hij nog niets wil.

Van verslaving naar vrij leven is een online traject van elf stappen. Het is er voor het moment waarop hij zelf wil stoppen, ook als hij dat al vaker heeft geprobeerd en het verlangen steeds terugkwam. Het traject begint bij wat hij in het glas zoekt. Zodra die reden wegvalt, verdwijnt de behoefte. Niet meer drinken wordt dan zijn eigen vrije keuze.

Hij heeft geen verwijzing nodig en er is geen wachttijd. Hij volgt de stappen online, in zijn eigen tempo. Je kunt hem erop wijzen: bekijk het traject en laat het hem zien wanneer hij ernaar vraagt. Hij bepaalt zelf of hij begint.

Bron: AlcoholInfo, Jellinek over de AA en het Trimbos-instituut.

Jellinek ziet zelfhulpgroepen zoals de AA meestal als waardevolle steun bij drankproblemen, ook als nazorg. De AA en mijn methode hebben verschillende uitgangspunten. Hij kiest zelf wat bij hem past. Meer daarover lees je in Anonieme Alcoholisten.

Over steun voor jezelf en voor kinderen lees je meer in hulp voor naasten.

Veelgestelde vragen