Hoe herken je een alcoholist?

Let op: Drinkt hij al lang veel? Dan kan plotseling stoppen gevaarlijk zijn, en hoort er een arts bij.

Misschien twijfel je al maanden. Je partner schenkt eerder bij dan vroeger. Je vader belt 's avonds met een dikke tong. Je vraagt je af: hoe herken je een alcoholist, en zie ik het goed?

Hieronder lees je welke signalen je kunt zien en wat ze wel en niet zeggen. Ook gaat het over waarom iemand kan blijven drinken, hoe je erover praat en waar je zelf steun vindt. Je leest daarnaast over de Doorzien-methode. Die begint bij de reden dat hij drinkt en vormt de basis van mijn traject Van verslaving naar vrij leven. Ik schrijf over hem, maar alles geldt net zo goed voor een vrouw.

Herken je dit bij jezelf? Lees dan te veel alcohol drinken: waaraan merk je het.

In dit artikel

• Hoe herken je een alcoholist?
• Welke signalen kun je zien?
• Wat is een functionerende alcoholist?
• Waarom zie je het zo laat?
• Waarom blijft hij drinken, ook als het veel kost?
• Waarom ontkent hij het?
• Hoe begin je er een gesprek over?
• Is plotseling stoppen met drinken gevaarlijk?
• Welke hulp is er, voor hem en voor jou?
• Veelgestelde vragen

Hoe herken je een alcoholist?

Je herkent een alcoholist vooral aan minder controle over het drinken. Hij drinkt vaker meer dan hij wilde. Minderen lukt misschien korte tijd. Daarna drinkt hij weer, ook als dat thuis of op het werk problemen geeft. Zo beschrijft AlcoholInfo het voor naasten.

Volgens Jellinek valt vaak eerst op dat iemand drinkt om het effect, niet om de gezelligheid. Hij drinkt snel, heeft als eerste zijn glas leeg en drinkt soms stiekem.

Het woord alcoholist is geen diagnose. AlcoholInfo zegt het zo: er is geen vast aantal glazen waarbij je iemand alcoholist noemt. Het gaat erom of iemand nog goed zonder alcohol kan. Hulpverleners hebben het over een alcoholstoornis. Hoe zij die vaststellen, staat in wanneer ben je alcoholist.

Daarom schrijf ik verder liever over iemand die te veel drinkt.

Welke signalen kun je zien?

De signalen van te veel drinken zie je in zijn gedrag, zijn lijf, zijn stemming en in het dagelijks leven. In de tabel staat wat AlcoholInfo en Jellinek noemen, en wat een signaal kan betekenen.

Lees de tabel niet als een test. Veel signalen hebben ook een andere verklaring. Trillen kan van de zenuwen komen, slecht slapen van stress. Een rode of dikke neus heeft volgens AlcoholInfo meestal niets met drinken te maken. Vaak zit er een huidaandoening als rosacea achter. Alcohol kan rosacea wel erger maken.

Het gaat om het geheel. Bij veel mensen die te veel drinken, zie je aan de buitenkant niets. Over geheugenverlies lees je meer in blackout door alcohol. Signalen bij andere middelen staan in kenmerken van verslaving.

Wat is een functionerende alcoholist?

Een functionerende alcoholist is iemand die veel drinkt en toch gewoon werkt, zorgt en afspraken nakomt. Het is een woord uit de spreektaal, geen diagnose. Juist omdat alles lijkt te lopen, valt het zo laat op.

Als naaste vallen je misschien kleine veranderingen op. De eerste fles gaat steeds rond hetzelfde uur open en op een avond zonder is hij kortaf. Op zijn werk merkt niemand iets, terwijl jij thuis ziet hoe de avonden verlopen.

Goed functioneren is iets anders dan vrij kiezen. Wat hulpverleners hiervan zeggen, staat in de uitleg over de functionerende alcoholist.

Waarom zie je het zo laat?

Je ziet het zo laat omdat het drinken heel langzaam verandert, voor hem en voor jou. Jellinek schrijft dat mensen die daar aankloppen al zo'n zeven jaar met alcoholproblemen rondlopen. Drinken gaat na jaren steeds meer vanzelf, beschrijft het Trimbos-instituut.

De veranderingen zijn klein: een glas meer dan vorig jaar, een uur eerder beginnen of een fles die een dag eerder leeg is. Als je elke dag met iemand leeft, zie je vooral het verschil met gisteren. Daardoor zie je minder goed hoe anders het een paar jaar geleden was.

Ook hoe hij zich zonder drank voelt, verandert langzaam. Bij lang en veel drinken kan zijn stemming zonder drank zakken. Hij is overdag prikkelbaarder, slaapt slechter en is sneller moe. Het eerste glas brengt hem dan even terug naar wat normaal lijkt. Zo lijkt alcohol te helpen, terwijl zijn normale stemming zelf lager is geworden.

Ook jij kunt eraan wennen. Iets waar je twee jaar geleden van schrok, kan inmiddels heel gewoon voelen. Dat is niet jouw fout. Het laat zien hoe jullie er allebei aan kunnen wennen.

Waarom blijft hij drinken, ook als het veel kost?

Hij blijft drinken omdat hij iets in het glas zoekt. Rust na een drukke dag. Minder gepieker. Losser praten op een feest. De roes is ook echt, voor even. Maar het glas lost niet op waarvoor hij het pakt: is de roes voorbij, dan is de drukte er nog, en de onrust erbij.

Het drinken verloopt in een vicieuze cirkel. Die begint bij de aanleiding. Daarna volgen de verwachting, het gebruik, de nasleep en de conclusie. Die conclusie luidt: zonder drank red ik het niet. Zo wordt de reden om te drinken elke ronde sterker.

Als naaste zie je vooral het drinken en de nasleep. De verwachting en de conclusie blijven onzichtbaar. Daardoor kunnen jouw argumenten hem niet bereiken. De gevolgen die jij noemt, kent hij misschien al. Het draait om wat hij in het glas zoekt.

Onder de verwachting kan ook een gedachte over zichzelf liggen. Als hij drinkt om tot rust te komen, kan hij ongemerkt gaan geloven dat hij dat niet zelf kan. Alleen je partner of vader kan vertellen of die gedachte bij hem speelt.

Een aanleiding ontstaat niet altijd toevallig. Hij biedt bijvoorbeeld aan om alleen boodschappen te doen of blijft nog even op wanneer jij naar bed gaat. Zo kunnen gewone keuzes ruimte maken voor een glas, zonder dat de aanleiding van buiten komt. AlcoholInfo noemt het ook als signaal: steeds aanleidingen zoeken om te drinken.

Online traject · elf stappen

Van verslaving naar vrij leven

Voor het moment waarop hij zelf wil stoppen. Elke verslaving heeft twee kanten: het gebruik zelf, en de reden dat iemand gebruikt. In elf stappen laat ik hem zien waarom hij gebruikt en doorziet hij wat het middel hem werkelijk geeft. Zo stopt hij met zijn verslaving, eenvoudiger dan hij denkt.

€197 Bekijk het traject →

Waarom ontkent hij het?

Hij ontkent het omdat toegeven voelt als iets inleveren wat hij nog nodig denkt te hebben. Zolang de verwachting in zijn hoofd klopt, betekent ik drink te veel vooral: dan moet ik stoppen. Dat voelt als verlies. Door te ontkennen, af te zwakken en smoesjes te gebruiken, houdt hij dat verlies op afstand.

Vaak maakt hij al lang afspraken met zichzelf, zoals alleen in het weekend drinken, geen sterke drank meer of nooit meer alleen. Als die afspraken blijven verschuiven, onderhandelt hij steeds opnieuw met zichzelf. Zijn voornemen kan oprecht zijn, ook als de grens later opschuift. De schaamte die daarbij komt kijken, maakt het moeilijker om eerlijk te zijn.

Een verbod van buiten versterkt dit. Als jij zegt dat het nu klaar is, hoort hij dat hij kwijtraakt wat hem rust geeft. Verbergen kan dan als een uitweg voelen. Niet mogen drinken roept verzet op. Niet meer willen drinken ontstaat wanneer de reden om te drinken wegvalt. Die reden kun jij niet voor hem wegnemen.

Meer over verbergen lees je in stiekem drinken en liegen over gebruik.

Hoe begin je er een gesprek over?

Je begint een gesprek over zijn drinken door te vertellen wat je ziet, zonder het woord alcoholist. AlcoholInfo raadt aan te beschrijven wat je waarneemt. Een etiket zorgt dat iemand zich gaat verdedigen. Een concreet voorbeeld maakt duidelijk wat jij hebt gezien.

1. Kies een rustig moment waarop jullie allebei nuchter zijn en tijd hebben.
2. Noem een of twee dingen die je zag. Bijvoorbeeld: zaterdag wist je niet meer wat je had beloofd.
3. Zeg wat het met jou doet. Ik maak me zorgen. Ik slaap er slecht van.
4. Vraag wat het drinken hem oplevert, en luister naar het antwoord.
5. Zeg welk gedrag jij niet meer accepteert, en wat je dan doet. Bijvoorbeeld: ik stap niet meer bij je in de auto na een glas.
6. Verwacht geen besluit op dezelfde avond. Het gesprek mag later verder.

Het kan vreemd voelen om te vragen wat hij prettig vindt aan drinken. Toch laat juist zijn antwoord zien wat hij in het glas zoekt. Als hij dat hardop uitspreekt, kan hij er zelf over nadenken.

Ontkent hij, dan hoef je niet te blijven aandringen. AlcoholInfo zegt het helder: iemand moet er zelf voor kiezen om te stoppen. Lukt praten niet, dan helpt soms een brief. Hoe je samenleeft met iemand die te veel drinkt, lees je in leven met een alcoholist.

Is plotseling stoppen met drinken gevaarlijk?

Ja, bij iemand die lang veel drinkt kan in één keer stoppen gevaarlijk zijn. Thuisarts zegt: heb je lang veel alcohol gedronken, stop dan niet zonder hulp van een arts. Drinkt hij al lang veel en wil hij stoppen, dan is de huisarts de eerste stap.

Onthoudingsverschijnselen zijn onder meer zweten, trillende handen, slecht slapen, onrust, angst en een verhoogde bloeddruk. Volgens Jellinek zijn ze na ongeveer 24 uur op hun hoogst en is het ergste na drie dagen voorbij. Soms komt er een insult: een korte periode van bewustzijnsverlies, in de eerste week na het stoppen.

Een delirium tremens komt minder vaak voor en is ernstig. AlcoholInfo schrijft dat het meestal 48 tot 72 uur na het laatste glas begint. Kenmerken zijn onder meer hevige hallucinaties, een snelle hartslag en een hoge lichaamstemperatuur. Ongeveer 1 op de 10 mensen met een delirium tremens overlijdt zonder behandeling. Bel bij hallucinaties of wanen direct de huisarts of 112. Bij een insult of bewusteloosheid bel je 112.

Een arts kan het stoppen begeleiden, soms met medicijnen voor een paar dagen, schrijft Thuisarts. Meer over de medische kant staat in alcohol afbouwen en delirium tremens.

Bij langdurig of zwaar gebruik van alcohol kan plotseling stoppen een ernstig onthoudingssyndroom veroorzaken. Langdurig gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen vraagt vaak om geleidelijke afbouw in overleg met een arts. Ontwenning van GHB kan ernstig en soms levensbedreigend zijn. Ontgifting van opioïden hoort doorgaans begeleid te worden. Overleg met je huisarts voordat je iets verandert.

Is het thuis onveilig door zijn drinken, is er dreiging of geweld? Bel Veilig Thuis gratis via 0800-2000, ook anoniem. Bij direct gevaar bel je 112. Heb je zelf sombere gedachten, of gedachten aan zelfdoding? Bel gratis 113 Zelfmoordpreventie, of chat via 113.nl.

Een arts begeleidt het veilig stoppen: dat gaat over het lichaam. Het traject hieronder vervangt die medische begeleiding niet. Het gaat over de verslaving zelf: de reden dat hij drinkt, en het verlangen dat steeds terugkomt.

Welke hulp is er, voor hem en voor jou?

Voor hem zijn er de huisarts, de verslavingszorg, zelfhulpgroepen en mijn traject. Voor jou is er aparte steun, ook als hij nog niets wil.

Van verslaving naar vrij leven is een traject van elf online stappen om te stoppen met drinken. Het is er voor het moment waarop hij zelf wil stoppen, ook als hij dat al vaker heeft geprobeerd en het verlangen steeds terugkwam. Het begint bij wat hij in het glas zoekt, in plaats van bij zichzelf tegenhouden. Zodra die reden wegvalt, verdwijnt de behoefte. Stoppen wordt dan een vrije keuze in plaats van een verbod.

Een verwijzing is er niet voor nodig: bekijk het traject en laat het hem zien. Of hij begint, beslist hij zelf.

Bron: AlcoholInfo, AlcoholInfo over de AA en het Trimbos-instituut.

Over de AA schrijft Jellinek dat zelfhulpgroepen over het algemeen een goede manier zijn om drankproblemen te overwinnen. Ook noemt Jellinek ze een effectieve vorm van nazorg. De uitgangspunten van de AA en mijn methode verschillen: het zijn twee verschillende routes. Meer in Anonieme Alcoholisten.

Over CRAFT meldt het Trimbos-instituut dit: nadat naasten de training volgden, ging twee derde van de mensen met problematisch middelengebruik in behandeling. Het houdt het contact open zonder verhoor.

Thuisarts raadt naasten aan te helpen met dagelijkse dingen, zonder alles over te nemen. Draait jouw leven steeds meer om zijn drinken, lees dan codependentie en hulp voor naasten.

Veelgestelde vragen