Drugsgebruik herkennen: hoe weet je het zeker, en wat nu?

Let op: Is iemand niet wakker te krijgen, ademt hij moeilijk of raakt hij oververhit? Bel 112.

Drugsgebruik herkennen begint vaak met veranderingen die je niet kunt plaatsen. Iemand is na het weekend dagen stil of juist plotseling heel druk, slaapt slecht of vraagt vaker om geld. Je wilt weten wat er aan de hand is, maar signalen alleen geven je geen zekerheid.

Je leest welke signalen bij verschillende middelen kunnen passen en waarom ze geen bewijs zijn. Daarna gaat het over een gesprek beginnen en over wat controleren met jullie contact kan doen. Ook lees je over de Doorzien-methode. Die begint bij de reden dat hij gebruikt en vormt de basis van het traject Van verslaving naar vrij leven. Waar ik hij schrijf, kan het ook een zij zijn.

In dit artikel

• Hoe herken je drugsgebruik?
• Welke signalen horen bij welk middel?
• Hoe weet je zeker of iemand drugs gebruikt?
• Waarom werkt stiekem testen of controleren meestal averechts?
• Wat zie je eigenlijk, als je signalen ziet?
• Hoe begin je het gesprek zonder verhoor?
• Waarom roepen aandringen en verbieden verzet op?
• Wat doe je als je het zeker weet?
• Wanneer is het acuut en bel je 112?
• Veelgestelde vragen

Hoe herken je drugsgebruik?

Je herkent drugsgebruik vooral aan veranderingen die je niet goed kunt verklaren. Jellinek noemt stemmingswisselingen het kenmerk dat bij alle drugs terugkomt: dan weer vrolijk, dan weer down. Daarnaast kun je op het lijf letten. Rode ogen, grote of juist heel kleine pupillen, een bleek gezicht of een strakgespannen kaak staan bij Jellinek als uiterlijke signalen.

Vaak zie je het meer aan het leven eromheen. Jellinek en Thuisarts noemen onder meer: zich terugtrekken, vaak moe zijn, andere vrienden, minder zin in hobby's, vaker om geld vragen en geheimzinnig doen. Ook problemen thuis, op school of op het werk horen erbij. Bij vaak gebruik kan iemand volgens Thuisarts veel dunner worden of minder kleur in het gezicht krijgen.

Geen enkel signaal bewijst op zichzelf dat iemand drugs gebruikt. Eerst lees je wat je per middel kunt zien. Daarna gaat het over de vraag hoe je zekerheid krijgt.

Welke signalen horen bij welk middel?

Elk middel geeft een ander beeld. Coke, speed, XTC en 3-MMC maken iemand vaak druk en praterig. Wiet, GHB, ketamine en heroïne maken iemand eerder sloom, dromerig of losjes. De tabel zet op een rij wat neutrale bronnen per middel noemen.

Veel signalen komen bij meer dan één middel voor. Veel praten past in de tabel bij vijf middelen en somberheid in de dagen erna bij drie. De tabel helpt je om te begrijpen wat je ziet, niet om vast te stellen wat iemand heeft gebruikt.

Gaat het om een partner en coke, lees dan ook mijn partner gebruikt coke. Voor ouders van een tiener is er mijn kind gebruikt 3-MMC. Een overzicht van de middelen en wat stoppen per middel vraagt, staat in drugsverslaving.

Hoe weet je zeker of iemand drugs gebruikt?

Je weet eigenlijk alleen zeker of iemand drugs gebruikt als hij het je zelf vertelt. Signalen geven een vermoeden, geen bewijs. Jellinek waarschuwt dat veel kenmerken ook iets heel anders kunnen zijn. Wie te veel op signalen let, loopt volgens Jellinek het risico een verliefdheid of depressieve gevoelens aan te zien voor drugsgebruik.

Moeheid kan ook door slechte slaap komen, prikkelbaarheid door stress en stilte door verdriet. Jellinek adviseert ouders daarom om niet meteen een conclusie te trekken, maar te vertellen wat ze werkelijk zien.

Zekerheid komt dus uit een gesprek. Helder Opvoeden van het Trimbos-instituut schrijft dat de allerbeste manier om erachter te komen is om het gewoon te vragen. Dat klinkt misschien te eenvoudig. Maar in een gesprek hoor je ook wat hij in het middel zoekt; nergens anders hoor je dat van hem. Bij die reden begint later het stoppen.

Waarom werkt stiekem testen of controleren meestal averechts?

Stiekem testen of controleren werkt meestal averechts, omdat het weinig zekerheid geeft en veel vertrouwen kost. Jellinek noemt urine- en speekseltestjes onbetrouwbaar. Ze kunnen gebruik missen, en ze kunnen gebruik aanwijzen dat er niet was. Helder Opvoeden raadt ouders een drugstest af: een test kan wantrouwen wekken, en daar kan jullie band onder lijden.

Controle verandert ook de verhouding tussen jullie. Als je tassen doorzoekt, berichten leest of iemands ogen steeds onderzoekt, kan diegene vooral leren om meer te verbergen. Ik begrijp de behoefte aan zekerheid. Met een gesprek heb je meer kans om te horen wat er speelt dan door voortdurend te speuren.

Zelfs als je drugs vindt, weet je nog niet hoe vaak iemand gebruikt of wat het middel voor hem betekent. Daarover kun je alleen met hem praten.

Speuren levert bewijs op. Praten levert een antwoord op.

Wat zie je eigenlijk, als je signalen ziet?

Als je signalen ziet, zie je meestal het gebruik en de dagen erna, maar niet de reden. Gebruik verloopt in een vicieuze cirkel van vijf stappen. Die begint bij de aanleiding. Daarna volgen de verwachting, het gebruik, de nasleep en de conclusie. Dan begint een nieuwe ronde. Als naaste zie je vooral twee van die vijf stappen.

Soms zie je het gebruik zelf, bijvoorbeeld aan hoe iemand praat of reageert. De dagen erna vallen vaak meer op: iemand is stil, moe of prikkelbaar, en er is misschien geld verdwenen. Veel signalen in de tabel horen bij die nasleep.

De aanleiding, de verwachting en de conclusie zijn voor jou meestal niet zichtbaar. Iets roept de gedachte aan gebruik op. Het middel lijkt vervolgens iets te geven, en achteraf trekt hij een conclusie over zichzelf. Misschien denkt hij dat hij zonder middel niet ontspannen of sociaal kan zijn. Dat kun jij van buiten niet weten.

Dat verklaart waarom jouw argumenten hem zo vaak niet bereiken. Jij praat over de nasleep, die hij zelf beter kent dan jij. Hij houdt vast aan wat hij in het middel zoekt, en dat is voor jou onzichtbaar.

Daaronder ligt vaak een negatieve gedachte over zichzelf, zoals: nuchter ben ik niet leuk genoeg, of: zonder iets erbij kan ik het niet aan. Of dat bij hem speelt, weet alleen hij. Hoe gedrag rond gebruik ontstaat, lees je in gedrag van iemand die gebruikt.

Online traject · elf stappen

Van verslaving naar vrij leven

Voor het moment waarop hij zelf wil stoppen. Elke verslaving heeft twee kanten: het gebruik zelf, en de reden dat iemand gebruikt. In elf stappen laat ik hem zien waarom hij gebruikt en doorziet hij wat het middel hem werkelijk geeft. Zo stopt hij met zijn verslaving, eenvoudiger dan hij denkt.

€197 Bekijk het traject →

Hoe begin je het gesprek zonder verhoor?

Je begint het gesprek zonder verhoor door vragen te stellen, in plaats van bewijs op tafel te leggen. Kies een rustig moment, zeg wat je zag en wat het met je doet, en wees nieuwsgierig naar wat het gebruik hem oplevert. Deze volgorde is gebaseerd op de adviezen van Jellinek en Helder Opvoeden.

1. Bedenk vooraf wat je wilt: weten wat er speelt, je zorgen delen of een afspraak over jullie huis.
2. Kies een moment waarop hij nuchter is en jullie allebei tijd hebben.
3. Benoem een of twee concrete dingen die jou opvielen, zonder conclusie. Bijvoorbeeld: je bent na het weekend dagen stil, en ik maak me zorgen.
4. Vraag wat het gebruik hem geeft. Volgens Jellinek haalt dat de spanning uit het gesprek.
5. Luister, ook als het antwoord je niet bevalt, zonder een preek te geven.
6. Zeg wat jij nodig hebt, en laat het daarbij. Het gesprek hoeft niet in één avond afgerond te zijn.

Het kan ongemakkelijk zijn om te vragen wat het middel voor hem aantrekkelijk maakt. Daarmee keur je het gebruik niet goed. Je geeft hem ruimte om hardop te vertellen wat hij erin zoekt. Dat is de reden dat hij gebruikt, en bij die reden begint stoppen.

Als hij ontkent, hoef je het gesprek niet af te dwingen. Je hebt verteld wat je opviel en dat je erover wilt praten. Daarmee kan het gesprek voorlopig eindigen.

Waarom roepen aandringen en verbieden verzet op?

Aandringen en verbieden roepen verzet op, omdat een verbod het middel niet minder aantrekkelijk maakt. Het maakt het middel alleen verboden. De reden om te gebruiken blijft bestaan, en daarmee ook de behoefte. Het verbod staat hem alleen in de weg en roept daardoor verzet op.

Door een verbod kan hij met zichzelf gaan onderhandelen. Hij zegt dat hij stopt en denkt tegelijk na over een uitzondering. Misschien alleen dit weekend, of zolang niemand het merkt. Dan wordt verbergen aantrekkelijker dan eerlijk praten. Het gebruik verdwijnt daarmee niet. Daarover lees je meer in liegen over gebruik.

Stoppen moet van hemzelf komen. Alleen hij kan zien wat hij in het middel zoekt, en of het dat werkelijk oplost. Jij kunt die reden niet voor hem wegnemen. Jellinek zegt het ook zonder omweg: je kunt je naaste niet dwingen te minderen of te stoppen.

Bij een kind onder de achttien ligt het anders. Huisregels, toezicht en heldere afspraken horen bij ouderschap. Weet alleen wat een regel doet: hij geeft houvast in huis, maar hij haalt de reden om te gebruiken niet weg. Hoe dat bij een volwassen kind werkt, lees je in mijn volwassen zoon gebruikt drugs.

Wat doe je als je het zeker weet?

Als je zeker weet dat hij gebruikt, zorg je voor wat van jou is en laat je zijn keuze bij hem. Thuisarts raadt naasten aan niet alles voor iemand te doen en niet over hun eigen grenzen te gaan. Jellinek adviseert te stoppen met beschermen, bijvoorbeeld door zijn taken over te nemen.

Een grens gaat over wat jij zelf doet. Je kunt besluiten geen geld uit te lenen, niet voor hem te liegen en niet bij hem in de auto te stappen als hij heeft gebruikt. Dat zijn keuzes die je zelf kunt uitvoeren. De beslissing om te stoppen ligt bij hem.

Voor het moment dat hij zelf wil stoppen, is er Van verslaving naar vrij leven, ook als hij al vaker heeft geprobeerd te stoppen. Dat online traject van elf stappen begint bij de reden dat hij gebruikt. Zodra die wegvalt, verdwijnt de behoefte en gaat hij van niet meer mogen naar niet meer willen. Jij kunt het traject noemen. Of hij begint, beslist hij zelf.

Een verwijzing heeft hij er niet voor nodig: bekijk het traject, dan weet je wat je hem kunt laten zien. Wil hij liever een behandelaar die hij regelmatig spreekt, dan loopt dat via de huisarts, die kan verwijzen naar de verslavingszorg. Gebruikt hij een middel waarbij stoppen lichamelijk gevaarlijk is, dan bespreekt hij het stoppen eerst met een arts.

Voor jezelf is er meer dan je misschien denkt. DRUGSinfo zet het aanbod voor naasten op een rij.

Meer daarover staat in hulp voor naasten. Merk je dat je leven steeds meer om zijn gebruik draait, lees dan ook codependentie.

Wanneer is het acuut en bel je 112?

Bel 112 bij iemand die bewusteloos raakt, niet te wekken is, stuiptrekkingen heeft of moeilijk ademt. Te veel GHB kan volgens Jellinek leiden tot in elkaar zakken, bewusteloosheid en ademhalingsproblemen, en je kunt eraan overlijden. Bij heroïne noemt Jellinek een langzame ademhaling. Na XTC kan het lichaam volgens Thuisarts te warm worden, met ernstige gevolgen. Bel ook dan 112.

Blijf bij hem en let op zijn bewustzijn en ademhaling. Geef gevonden middelen of verpakkingen aan de hulpverleners, zo staat het in de eerstehulpadviezen van Gezondheid en Wetenschap. Is er een acute crisis zonder direct levensgevaar, bel dan de huisarts of de huisartsenpost.

Somberheid kan zwaar worden, bij hem en bij jou. Denkt hij of denk jij aan zelfdoding? Bel gratis 113 Zelfmoordpreventie of chat via 113.nl, of bel 112 als het gevaar direct is.

Wil hij stoppen met GHB, opioïden, alcohol of slaap- en kalmeringsmiddelen, laat hem dat dan eerst met de huisarts bespreken.

Bij langdurig of zwaar gebruik van alcohol kan plotseling stoppen een ernstig onthoudingssyndroom veroorzaken. Langdurig gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen vraagt vaak om geleidelijke afbouw in overleg met een arts. Ontwenning van GHB kan ernstig en soms levensbedreigend zijn. Ontgifting van opioïden hoort doorgaans begeleid te worden. Overleg met je huisarts voordat je iets verandert.

Veelgestelde vragen