Drugsverslaving: hoe kom je ervan af?

Let op: Gebruik je GHB, slaap- of kalmeringsmiddelen, opioïden of daarnaast veel alcohol, overleg dan eerst met je huisarts. Daar kan stoppen levensgevaarlijk zijn.

Een drugsverslaving begint zelden met een besluit. Eerst was het misschien alleen op een feest. Nu gebeurt het vaker dan je wilt. Of je bent al jaren verslaafd aan drugs, weet precies wat het kost, en toch lukt stoppen nooit voor lang.

Hier lees je wat een drugsverslaving is, hoe je hem herkent, bij welke drugs stoppen gevaarlijk is, en hoe je ervan af komt zonder dagelijks gevecht. Mijn methode begint bij wat je met drugs probeert op te lossen. Op die methode heb ik het online traject Van verslaving naar vrij leven gebouwd. Per middel verwijs ik je door naar een artikel dat verder gaat.

In dit artikel

• Wat is een drugsverslaving?
• Bij welke drugs is stoppen gevaarlijk?
• Wat zijn de symptomen van een drugsverslaving?
• Welke drugs zijn het meest verslavend?
• Waarom blijf je drugs gebruiken terwijl je de nadelen ziet?
• Waarom voelen drugs nog steeds als een goed idee?
• Hoe kom je van een drugsverslaving af?
• Welke hulp bij drugsverslaving is er?
• Veelgestelde vragen

Wat is een drugsverslaving?

Een drugsverslaving betekent dat je drugs blijft gebruiken terwijl je de nadelen al merkt. Je beslist er minder vrij over dan je zou willen. DRUGSinfo zegt het zo: willen gebruiken wordt moeten gebruiken.

Behandelaars kijken naar elf criteria uit de DSM-5. Twee of drie betekent volgens Jellinek een milde stoornis, vier of vijf een gematigde, zes of meer een ernstige. Een grens in pillen of grammen staat er niet in.

Volgens DRUGSinfo is elke verslaving eigenlijk lichamelijk en geestelijk tegelijk, en kun je aan alle drugs verslaafd raken, al verschilt de kans per middel. Of je het een ziekte noemt, lees je in wat is verslaving.

De Doorzien-methode begint bij wat je in drugs zoekt, vlak voordat je gebruikt: rust, lef, contact, even nergens zijn. Zolang je gelooft dat drugs dat oplossen, voelt stoppen als inleveren. Een drugsverslaving is dan ook een overtuiging: hiermee is het beter dan zonder.

Bij welke drugs is stoppen gevaarlijk?

Bij GHB, slaap- en kalmeringsmiddelen en alcohol kan in één keer stoppen levensgevaarlijk zijn, onder meer door epileptische aanvallen. Dat schrijft DRUGSinfo. Bij opioïden, zoals heroïne, oxycodon en fentanyl, zijn de klachten zwaar en hoort stoppen begeleid te worden. Bij coke, speed, 3-MMC, ketamine, wiet en xtc is stoppen vaak zwaar, maar niet medisch gevaarlijk.

Volgens het Trimbos-instituut gaan verslavingen aan cocaïne, amfetamine, ecstasy en GHB vaak samen met problemen met andere middelen. Drink je bij je coke, of gebruik je GHB naast speed, dan bepaalt het gevaarlijkste middel hoe je veilig stopt.

Twee dingen worden vaak onderschat. Na een periode zonder gebruik is je tolerantie gedaald. De hoeveelheid die je gewend was, kan dan een overdosis geven, schrijft Jellinek over heroïne. En alcohol en GHB samen onderdrukken de ademhaling. Volgens DRUGSinfo kun je daardoor in coma raken en zelfs overlijden.

Bij langdurig of zwaar gebruik van alcohol kan plotseling stoppen een ernstig onthoudingssyndroom veroorzaken. Langdurig gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen vraagt vaak om geleidelijke afbouw in overleg met een arts. Ontwenning van GHB kan ernstig en soms levensbedreigend zijn. Ontgifting van opioïden hoort doorgaans begeleid te worden. Overleg met je huisarts voordat je iets verandert.

Bel 112 als iemand niet aanspreekbaar is, niet normaal ademt of een epileptische aanval krijgt. Word je tijdens het stoppen erg somber, of denk je aan zelfdoding, bel dan je huisarts of gratis 113 Zelfmoordpreventie. Hoor je stemmen of word je erg achterdochtig, neem dan dezelfde dag contact op met je huisarts of de huisartsenpost. Meer daarover lees je in psychose door drugs.

Bij deze middelen begeleidt een arts het veilig stoppen of afbouwen; dat vervangt mijn traject niet. Het traject gaat over de verslaving zelf: de reden dat je gebruikt, en het verlangen dat steeds terugkomt. Na een afbouw gaat die reden gewoon mee naar huis, en daar begint het traject.

Wat zijn de symptomen van een drugsverslaving?

De duidelijkste symptomen zitten in wat je doet, niet in hoe je eruitziet. Je neemt vaker of meer dan je wilde, minderen lukt niet, en je gaat door terwijl je ziet wat het kost. De elf criteria die Jellinek noemt, komen in gewone woorden hierop neer:

• Van één pil worden het er drie, en zaterdag loopt door tot zondag.
• Minderen of stoppen is je niet gelukt.
• Regelen, gebruiken en bijkomen kosten veel tijd.
• Je hebt een sterk verlangen naar het middel.
• Werk, studie of thuis lijden eronder, of het geeft ruzie.
• Dingen die je belangrijk vond, laat je schieten.
• Je gebruikt ook als het gevaarlijk is, of als je lichaam al klachten geeft.
• Voor hetzelfde effect heb je meer nodig, en stoppen geeft klachten.

Vanaf twee of drie van de elf criteria spreken behandelaars al van een stoornis. Een diagnose heb je niet nodig om te willen stoppen. Waarom tellen zo weinig zegt, lees je in ben ik verslaafd.

Één symptoom staat niet in het rijtje, en veel mensen herkennen het als eerste: hoeveel ruimte drugs in je hoofd innemen, ook op dagen zonder. Dat zegt niet dat je zwak bent. Het laat zien dat de reden om te gebruiken er nog is.

Welke drugs zijn het meest verslavend?

Volgens een ranglijst die deskundigen in 2009 maakten, zijn heroïne, crack, tabak, methamfetamine en cocaïne het meest verslavend, in die volgorde. Jellinek beschrijft die ranglijst en zet erbij dat GHB met de kennis van nu waarschijnlijk hoger zou scoren. Ook de manier van gebruiken telt: roken en spuiten maken sneller verslaafd dan snuiven, en snuiven sneller dan slikken.

In de verslavingszorg zie je een ander beeld. Volgens het Trimbos-instituut is cannabis daar na alcohol de meest voorkomende verslaving, en bij jongeren onder de 25 zelfs de meest voorkomende. Per middel ga ik in een eigen artikel verder:

Waarom blijf je drugs gebruiken terwijl je de nadelen ziet?

Je blijft drugs gebruiken ondanks de nadelen, omdat die nadelen de reden om te gebruiken niet wegnemen. Wat je in drugs zoekt, is er bij de volgende aanleiding gewoon weer. Gebruik verloopt in een vicieuze cirkel: de aanleiding, de verwachting, gebruik, de nasleep en de conclusie. Daarna begint de volgende ronde.

Eerst komt de aanleiding: een vrijdag, een verjaardag of een berichtje. Dan de verwachting: straks ben ik losser, scherper, eindelijk rustig. Dan het gebruik. Dat werkt echt: de roes is geen verzinsel.

Daarna de nasleep: de nacht die niet ophoudt, de grijze dinsdag, het geld. Tot slot de gedachte waarmee de ronde sluit: zonder kom ik er niet doorheen.

Die laatste stap is het vreemdste deel. Je voelt je slechter door wat je gebruikte, en je concludeert dat je het nodig hebt. Bij de volgende aanleiding ligt die conclusie klaar. Zo wordt de reden om te gebruiken elke ronde iets sterker.

Onder de verwachting zit meestal een negatieve gedachte over jezelf. Wie coke neemt om vlot te praten, leert ondertussen: uit mezelf heb ik weinig te zeggen. Wie blowt om te slapen, leert: mijn gedachten krijg ik zelf niet stil. Zulke zinnen zijn geen feiten over jou. Ze zijn zo vaak herhaald dat ze vertrouwd klinken.

De roes is echt. De conclusie die je eraan verbindt, meestal niet.

Online traject · elf stappen

Van verslaving naar vrij leven

Elke verslaving heeft twee kanten: het gebruik zelf, en de reden dat je gebruikt. In elf stappen laat ik je zien waarom je gebruikt en doorzie je wat het middel je werkelijk geeft. Zo stop je met je verslaving, eenvoudiger dan je denkt.

€197 Bekijk het traject →

Waarom voelen drugs nog steeds als een goed idee?

Drugs voelen nog steeds als een goed idee, omdat ze iets lijken op te lossen. Als de drang opkomt, voel je vooral wat er op dat moment ontbreekt: je bent moe, rusteloos, verveeld. Drugs lijken daar het antwoord op, en een paar uur lang voelt dat ook zo.

Alleen lost de roes niet op waar je hem voor nam. Als hij is uitgewerkt, is de onrust of de leegte er nog, en kom je een stukje lager uit dan waar je begon. Daardoor lijken drugs de keer erna nog harder nodig.

Dat zie je aan je normale stemming: je stemming op een doordeweekse dag waarop je niets neemt. Bij regelmatig gebruik daalt die ongemerkt, tot die vlakke, prikkelbare dinsdag normaal lijkt. Dan lijken drugs een oplossing voor een probleem waar ze zelf aan bijdragen.

Soms ligt onder die stemming ook iets anders, zoals angst, somberheid of ADHD. Bij Jellinek heeft ongeveer de helft van de cliënten naast hun verslaving ook psychische klachten. Gewone somberheid, spanning of onrust horen vaak bij het gebruik zelf, en staan stoppen niet in de weg. Zijn de klachten ernstig of blijven ze na het stoppen, dan verdienen ze hun eigen hulp, en is je huisarts de eerste stap.

Hoe kom je van een drugsverslaving af?

Je komt van een drugsverslaving af door te beginnen bij de reden dat je gebruikt, niet door drugs jezelf te verbieden. Wat zoek je erin, en lossen ze dat werkelijk op? Zodra je doorziet dat ze dat niet doen, valt de reden weg en verdwijnt de behoefte. Dat verschil tussen niet mogen en niet willen is de kern van de methode.

De bekende stopadviezen gaan meestal uit van niet mogen: nummers wissen, vrienden mijden, dagen tellen, jezelf belonen. Alleen blijven drugs dan iets kostbaars dat buiten bereik ligt. Wie zichzelf iets verbiedt, houdt elke dag de wacht, en na een paar weken is die wacht uitgeput. Waarom dat zo gaat, staat in wilskracht werkt niet.

Dan ga je met jezelf onderhandelen. Eén keer kan toch. Ik heb het verdiend. Op dit festival telt het niet. Hoe harder de regel, hoe meer er is om over te onderhandelen. Soms gebruik je een hele avond niets, en ben je toch uren met jezelf in gesprek geweest. Dat is een avond op wilskracht: er is niets gebruikt, en toch voelt de avond leeg.

Soms regel je de aanleiding zelf, zonder dat het zo voelt. Je zegt een afspraak af, of je gaat toch even langs bij die ene vriend. Voor elke stap heb je een verklaring. Pas later zie je wat je deed. Je ziet dan dat je de aanleiding zelf hebt geregeld. Het zegt niets over je karakter, alleen dat de reden om te gebruiken er nog was.

Wie niet meer wil, heeft niets te bewaken. Daar kom je niet door harder je best te doen, maar door te doorzien wat je in drugs zocht, zoals hierboven. Dan merk je ook dat de negatieve gedachte over jezelf niet over jou gaat. Er is niets dat je niet mag. Je wilt alleen niet meer.

De gedachte aan drugs komt daarna soms nog langs. Een gedachte is geen keuze, en er valt niets mee te doen, ook niet wegduwen. De eerste weken zonder zijn een tijd van wennen. Een zware dag daarin hoort vaak nog bij de naweeën van het gebruik, en zegt niets over je keuze. Gebruik je toch, dan blijft wat je gezien hebt gewoon staan. Waar je begint, lees je in stoppen met drugs.

Welke hulp bij drugsverslaving is er?

Voor hulp bij drugsverslaving zijn er drie routes. Je kunt zelfstandig beginnen bij de reden dat je gebruikt. Je kunt persoonlijke begeleiding krijgen bij de verslavingszorg of in een groep. En waar stoppen lichamelijk gevaarlijk is, is er medische hulp.

Van verslaving naar vrij leven is mijn online traject van elf stappen om te stoppen met drugs. Het is bedoeld voor wie wil stoppen, maar bij wie het verlangen steeds terugkomt en eerdere pogingen geen stand hielden. Dat verlangen laat zien dat de reden om te gebruiken nog bestaat. Daar begint het traject: zodra de reden wegvalt, verdwijnt de behoefte en hoef je jezelf niet meer tegen te houden.

Een verwijzing heb je er niet voor nodig en er is geen wachttijd: je volgt de stappen thuis, in je eigen tempo. Bekijk het traject en begin wanneer je wilt.

Gebruik je een middel waarbij stoppen gevaarlijk is, gebruik je zwaar of meerdere middelen door elkaar, dan begin je bij de huisarts. Wil je een behandelaar die je regelmatig spreekt, dan verwijst de huisarts je naar de verslavingszorg; voor een vergoede behandeling is die verwijzing doorgaans nodig. Thuisarts raadt de hulp van zo'n instelling aan om te stoppen of minder te gebruiken: gesprekken, en waar nodig medicatie, begeleide afbouw of dagbehandeling. Anoniem beginnen kan met het gratis online zelfhulpprogramma van Jellinek of bij de Drugs Infolijn (0900 1995, € 0,10 per minuut).

Dan zijn er lotgenoten. Narcotics Anonymous (NA) is een gratis groep van mensen die elkaar helpen om niet te gebruiken; je vindt meetings via NA Nederland. NA werkt met twaalf stappen. De eerste is volgens Jellinek dat je toegeeft dat je niet met drank of drugs om kunt gaan. Veel mensen vinden daar herkenning en steun. Meer lees je in NA meeting.

De Doorzien-methode heeft een ander vertrekpunt. Waar de stappen uitgaan van machteloosheid tegenover het middel, begint de methode bij de reden dat je gebruikt: valt die weg, dan hoef je niets meer te weerstaan. Dat is geen oordeel over NA. Het zijn twee verschillende routes: een groep geeft je steun van lotgenoten, het traject gaat over wat je zelf in drugs zoekt.

Veelgestelde vragen